Kèn harmonica: món nhạc cụ đầu tiên được chơi ngoài vũ trụ, trong một chuyến bay năm 1965
1:43 · Video dọc · 0 lượt xem
Chuyện cây kèn harmonica (kèn môi): thổi ra một nốt, hít vào một nốt khác, ông thợ đồng hồ Matthias Hohner sản xuất hàng loạt từ năm 1857, chiếc giá đỡ quanh cổ của người hát rong, và bài Jingle Bells trên tàu Gemini 6A tháng 12 năm 1965.
Hình ảnh: Dmitry Marchenkov, MART PRODUCTION, Liuuu _61, Emeric Martin (Pexels)
Nhạc: Nắng Chiều Khẽ Về — Nghe Mãi
Giọng đọc: Bảo Thiện — AI Giọng Nói
Biên tập: Xem Liền
Chương
Lời thuyết minh
Ngày mười sáu tháng mười hai năm một nghìn chín trăm sáu mươi lăm, trên quỹ đạo Trái Đất, một phi hành gia rút trong túi ra một cây kèn nhỏ hơn ngón tay cái, và thổi bài Jingle Bells. Đó là Wally Schirra trên tàu Gemini sáu A. Ngay trước đó, hai phi hành gia còn báo về mặt đất là thấy một vật thể lạ, người lái mặc đồ đỏ. Ý là ông già Noel. Đồng đội Tom Stafford lắc chuông nhỏ đệm theo. Cây kèn chỉ có bốn lỗ, dài chừng hai phân rưỡi. Nay nó được giữ ở bảo tàng Hàng không và Vũ trụ ở Washington. Bên trong mỗi lỗ kèn là những lưỡi gà bằng đồng mỏng. Điều thú vị là thổi ra thì ra một nốt, hít vào lại ra một nốt khác. Cây kèn phổ biến nhất có mười lỗ, hai mươi lưỡi gà. Người đưa harmonica tới khắp thế giới là Matthias Hohner, một thợ làm đồng hồ ở Trossingen, nước Đức. Năm một nghìn tám trăm năm mươi bảy, năm đầu tiên, xưởng của ông làm ra sáu trăm năm mươi cây. Cây kèn rẻ, nhỏ, nhét vừa túi áo, nên đi theo người di cư, người lính, người làm ruộng, rồi vào nhạc blues và nhạc đồng quê ở Mỹ. Người hát rong còn có một món phụ kiện riêng: chiếc giá kẹp vòng quanh cổ, giữ cây kèn ngay trước miệng. Hai tay rảnh để gảy ghi ta, hết câu hát là cúi xuống thổi. Mẹo cho người mới: mua cây mười lỗ ở giọng Đô. Hầu hết sách và bài hướng dẫn đều dạy bằng giọng này, giá cũng mềm. Đừng thổi mạnh. Harmonica cần hơi nhẹ như thở, thổi gắt thì lưỡi gà mau chai, tiếng phô. Chu môi lại thật tròn để chỉ trúng một lỗ, nốt sẽ sạch hơn hẳn. Nên súc miệng trước khi chơi, vụn đồ ăn lọt vào lưỡi gà là kèn rè. Chơi xong, gõ nhẹ cây kèn vào lòng bàn tay cho ráo hơi nước rồi hẵng cất hộp. Một cây kèn vừa lòng bàn tay, đã từng bay vào vũ trụ. Tập sau, cây đàn ít ai để ý nhưng thiếu nó là cả ban nhạc hụt hẫng: đàn bass.
📺 Chuyện nhạc cụ
Tập 1 Kèn saxophone: làm bằng đồng mà lại thuộc bộ kèn gỗ, vì sao vậy?1:45
Tập 2 Cello: vì sao được gọi là nhạc cụ gần giọng người nhất1:43
Tập 3 Một ngày trong phòng thu: bài hát ba phút cần bao nhiêu giờ làm việc?1:58
Tập 4 Đàn piano: tám mươi tám phím, hai mươi tấn lực căng, ra đời vì muốn đàn được cả nhỏ lẫn to1:36
Tập 5 Vĩ cầm: bốn sợi dây, một cây vĩ lông đuôi ngựa, và cây đàn gần ba trăm năm tuổi giá gần mười sáu triệu đô1:35
Tập 6 Danh cầm Joshua Bell đứng chơi trong ga tàu điện ngầm 43 phút: 1.097 người đi qua, được 32 đô1:34
Tập 7 Cây ghi ta làm lưng bằng giấy bồi mà vẫn kêu hay: chuyện ông thợ Torres và hai dòng ghi ta mộc1:40
Tập 8 Ghi ta điện: từ cây đàn có biệt danh cái chảo rán tới Telecaster, Les Paul, và vì sao dây phải bằng thép1:33
Tập 9 Bộ trống: ba người gom lại thành một, nhờ chiếc bàn đạp năm 1909 và đôi chũm chọe biết khép mở1:38
Tập 10 Nghề DJ: bữa tiệc gây quỹ mua đồ đi học năm 1973 và mẹo hai chiếc đĩa giống hệt nhau1:38
Tập 11 Từ ống thiếc của Edison tới đĩa than: tám mươi năm để một mặt đĩa chứa được hai mươi phút nhạc1:37
Tập 12 Vì sao cả dàn nhạc lên dây theo một nốt La, và có nên vỗ tay giữa các chương?1:39
Tập 13 Giọng hát: nhạc cụ ai cũng có, dây đàn chưa dài tới hai phân rưỡi mà rung cả trăm lần mỗi giây1:32
Tập 14 Kèn harmonica: món nhạc cụ đầu tiên được chơi ngoài vũ trụ, trong một chuyến bay năm 19651:43
Tập 15 Đàn bass: ít ai để ý, nhưng tai người lại bắt nhịp theo nốt trầm tốt hơn nốt cao1:44
Tập 16 Đi nghe nhạc sống về bị ù tai: mười lăm phút ở mức một trăm đề xi ben đã bằng cả ngày làm việc1:40
Tập 17 Máy đếm nhịp: ai làm ra cái máy tích tắc người học đàn nào cũng từng ghét, và dùng sao cho đúng1:39
Tập 18 Ba nhạc cụ của người chơi rong: cây đàn gáo dừa ở Rajasthan, kèn trumpet và đàn mandolin1:41
Tập 19 Cây sáo: nhạc cụ không dây, không lưỡi gà, và đã có mặt từ thời người ta còn sống trong hang1:52
Tập 20 Kèn trumpet: hai chiếc kèn trong lăng mộ Tutankhamun, một mét rưỡi ống đồng và tiếng kêu sinh ra từ đôi môi1:57
Tập 21 Ukulele: cây đàn bốn dây theo tàu từ đảo Madeira tới Hawaii năm 1879, và ba hợp âm đầu tiên chỉ cần một ngón2:02
Tập 22 Synthesizer: cây đàn không dây, không ống, tự đẻ ra âm thanh bằng điện, và đĩa nhạc Bach năm 1968 làm cả thế giới ngoái lại1:46
Tập 23 Máy trống 808: ra đời năm 1980, bán ế, ngừng sản xuất sau ba năm, rồi thành tiếng trống của cả dòng nhạc hip hop2:07
Tập 24 Tai nghe: chiếc đầu tiên làm trên bàn bếp năm 1910, đôi tai nghe stereo năm 1958, và mức âm lượng nghe bao lâu thì vừa1:55
Tập 25 Người chỉ huy dàn nhạc: không phát ra một nốt nào, và vì sao nhạc sĩ Lully năm 1687 mất mạng vì cây gậy đánh nhịp2:00
Tập 26 Thu âm ở nhà bằng điện thoại: vì sao tủ quần áo lại là góc hát hay nhất nhà, và những mẹo nhỏ để bản thu bớt tiếng vang1:44
Tập 27 Người ngồi giữa khán phòng trước bàn đầy nút: kỹ sư âm thanh làm gì, vì sao loa hay hú, và chỗ đứng nghe hay nhất trong buổi diễn1:46
Tập 28 Cho con học nhạc cụ nào trước, mấy tuổi thì bắt đầu: đàn đúng cỡ, buổi tập mười lăm phút, và để con được chọn1:41
Tập 29 Giữ đàn qua mùa nồm: gỗ đàn thở theo trời, độ ẩm bao nhiêu là vừa, và vì sao bật máy hút ẩm quá tay cũng làm nứt đàn1:47
Tập 30 Vì sao có đoạn nhạc làm ta nổi da gà: não đã tiết chất dopamine từ mấy giây trước khi đoạn cao trào tới1:49
Tập 31 Đàn accordion: họ hàng xa của cây khèn, được cấp bằng sáng chế ở Vienna năm 1829, và một trăm hai mươi nút bấm bên tay trái2:01
Tập 32 Đội quân nhạc Mehter của Ottoman: tiếng trống ngoài thành Vienna, hãng chũm chọe từ năm 1623, và vì sao Mozart viết bản Hành khúc Thổ Nhĩ Kỳ1:47
Tập 33 Piano điện hay piano cơ: cây đàn làm từ ống nhôm máy bay ném bom, và những điều nên xem trước khi mua đàn tập1:54
Tập 34 Nhạc jazz: sinh ra ở thành phố cảng New Orleans, đĩa đầu tiên năm 1917, và vì sao không ai chơi một bài jazz hai lần giống nhau2:06
Tập 35 Nhạc blues: người đàn ông gảy ghi ta bằng lưỡi dao ở sân ga năm 1903, mười hai ô nhịp ba hợp âm, và cây đàn tên Lucille2:08
Tập 36 Nhạc cổ điển không phải một thời: từ ngày Bach ra đời tới vở Kẹp hạt dẻ là hơn hai trăm năm, chia làm ba thời kỳ, và nghe từ đâu cho đỡ ngợp2:01
Tập 37 Nhạc lofi: cố ý làm cho rè, nhịp trống cố ý hơi lệch, và cô gái hoạt hình ngồi học suốt nhiều năm trên YouTube2:09
Tập 38 Nghe Mozart có làm thông minh hơn? Mười phút nhạc trong thí nghiệm năm 1993, đĩa nhạc tặng trẻ sơ sinh, và nhạc nào nên mở khi học2:05
Tập 39 Luyện tai nghe nhạc: cảm âm tuyệt đối hiếm cỡ một người trong mười nghìn, còn cảm âm tương đối thì ai cũng tập được bằng những câu hát quen1:56
Tập 40 Hát karaoke đúng tông: chiếc máy năm 1971 không đăng ký bằng sáng chế, dàn nhạc trống, và nút chỉnh tông ít ai dám bấm2:02
Tập 41 Băng cassette: Philips cho cả thế giới dùng thiết kế miễn phí năm 1963, hai mặt A và B, và cây bút chì để cuộn băng2:05
Tập 42 Vì sao bài hát cứ dài quanh ba phút: cỡ của mặt đĩa ngày xưa, đài phát thanh, và ba mươi giây của thời nghe nhạc trực tuyến2:03
Tập 43 Giai điệu cứ lặp mãi trong đầu: chín trên mười người bị ít nhất mỗi tuần, bài nào dễ dính nhất, và vì sao nhai kẹo cao su lại giúp1:54
Tập 44 Boléro của Ravel: một nhịp trống lặp lại một trăm sáu mươi chín lần, hai giai điệu, và mười lăm phút chỉ để to dần lên2:10
Tập 45 Nhạc phim Hàm cá mập: hai nốt Mi và Fa của đàn cello và contrabass, con cá mập máy hỏng liên tục, và âm nhạc đóng thay vai con cá2:06
Tập 47 Hoà nhạc ngoài trời: Woodstock năm 1969 đón gần nửa triệu người trên một trang trại bò sữa, tháp loa giữa bãi phát trễ, và những thứ nên mang theo2:02
Tập 48 Hát ru: em bé ngồi yên lâu gần gấp đôi khi được nghe hát thay vì nghe nói, và vì sao lời ru ở đâu trên thế giới cũng giống nhau2:01
Xem thêm 🎵 Clip nhạc
Xem tất cả ›
1:475 lỗi khi lần đầu đi nghe hoà nhạc giao hưởng: vỗ tay giữa các chương, tới muộn năm phút và giơ điện thoại quay🎵 Clip nhạc
0:37AI tạoChiều Mưa — video nhạc AI🎵 Clip nhạc
2:065 lỗi khi mới chơi đĩa than: ngón tay chạm mặt rãnh, đĩa xếp nằm chồng và mâm đặt ngay trên loa🎵 Clip nhạc
2:22Ba mươi ngày làm nhạc trên máy tính: từ một vòng trống bốn nhịp tới bản nhạc một phút rưỡiTập 12 · Học một điều mới
2:30Ba mươi ngày chơi ukulele: bốn hợp âm, một điệu quạt và bài hát đầu tiênTập 1 · Học một điều mới
1:455 lỗi khi mới tập trống: không bịt tai, nắm dùi thật chặt và chỉ mê đánh đoạn chuyển🎵 Clip nhạc
2:005 lỗi khi tự học piano khiến cây đàn thành chỗ để đồ sau vài tháng🎵 Clip nhạc
2:27Ba mươi ngày thổi sáo flute: ba ngày chưa ra tiếng, bốn tuần thổi trọn một bàiTập 8 · Học một điều mới
1:025 nhạc cụ dễ bắt đầu cho người lớn mới học đàn🎵 Clip nhạc
1:06Vì sao thời nhạc số người ta vẫn nghe đĩa than?🎵 Clip nhạc
2:075 lỗi khi mới tập saxophone: chọn dăm cứng cho oai, cắn chặt miệng kèn và quên lau kèn sau buổi tập🎵 Clip nhạc
0:57Âm nhạc đường phố: sân khấu không vé, không đèn, chỉ cần một người nghe🎵 Clip nhạc