Nhạc cổ điển không phải một thời: từ ngày Bach ra đời tới vở Kẹp hạt dẻ là hơn hai trăm năm, chia làm ba thời kỳ, và nghe từ đâu cho đỡ ngợp

Mình hay gọi chung là nhạc cổ điển. Nhưng ngày Bach ra đời và ngày Tchaikovsky viết vở Kẹp hạt dẻ cách nhau hơn hai trăm năm. Giới nghiên cứu chia làm mấy thời kỳ chính. Thời Baroque tới khoảng năm một nghìn bảy trăm năm mươi. Thời Cổ điển tới khoảng năm một nghìn tám trăm hai mươi. Rồi thời Lãng mạn. Nhạc Baroque nghe như nhiều giọng đan vào nhau, đuổi nhau. Bach có những năm gần như tuần nào cũng viết một bản cantata cho nhà thờ. Năm ông mất, một nghìn bảy trăm năm mươi, thường được lấy làm mốc khép lại thời Baroque. Cùng thời ấy, ở Venice có Vivaldi với Bốn mùa: bốn bản concerto cho vĩ cầm, mỗi bản kèm một bài thơ. Nghe kỹ có tiếng chim hót mùa xuân, cả tiếng răng va vào nhau vì lạnh mùa đông. Sang thời Cổ điển, nhạc gọn và sáng hơn: một giai điệu rõ ràng, phần đệm đi theo sau. Haydn viết hơn một trăm bản giao hưởng, nên được gọi là cha đẻ của giao hưởng. Mozart mất năm ba mươi lăm tuổi mà để lại hơn sáu trăm tác phẩm. Beethoven bắt đầu ở thời này, rồi đẩy âm nhạc sang thời kế tiếp. Bản giao hưởng số năm của Beethoven mở đầu bằng bốn nốt: ba nốt ngắn, một nốt dài. Cả chương nhạc được xây từ bốn nốt ấy, lật đi lật lại, như một câu hỏi không chịu buông. Thời Lãng mạn thì nhạc nói thẳng cảm xúc. Tchaikovsky viết vở ba lê Kẹp hạt dẻ năm một nghìn tám trăm chín mươi hai, đến giờ mùa Giáng sinh nào cũng được diễn. Một bản giao hưởng thường có bốn chương. Chương một nhanh, chương hai chậm, chương ba như một điệu nhảy, chương bốn nhanh và sôi nổi để khép lại. Mẹo cho người mới: đừng nghe trọn một bản giao hưởng bốn mươi phút ngay. Bắt đầu bằng một chương ngắn chừng năm phút, nghe lại vài lần trong tuần. Giai điệu quen rồi mới thấy nó hay. Thử nghe theo từng nhạc cụ: lần này để ý vĩ cầm, lần sau để ý cello. Mỗi lần là một bản nhạc hơi khác. Muốn có chỗ bắt đầu thì chọn Bốn mùa của Vivaldi, Eine kleine Nachtmusik của Mozart, hay Kẹp hạt dẻ của Tchaikovsky. Cả ba đều có giai điệu nhiều người đã nghe mà chưa biết tên. Nhạc cổ điển không bắt người nghe phải hiểu, chỉ cần nghe đủ lâu. Tập sau, một thứ nhạc ngược hẳn lại: lofi, nghe để khỏi phải chú ý, vậy mà hút hàng triệu người.