Giai điệu cứ lặp mãi trong đầu: chín trên mười người bị ít nhất mỗi tuần, bài nào dễ dính nhất, và vì sao nhai kẹo cao su lại giúp

Mười một giờ đêm, đèn đã tắt, vậy mà trong đầu cứ vang đi vang lại đúng một câu điệp khúc. Không phải cả bài. Chỉ một câu thôi. Người Đức gọi hiện tượng này là con sâu tai. Tiếng Anh mượn lại thành earworm. Các nhà tâm lý gọi là nhạc tự bật trong đầu, mà mình không hề muốn nghe. Nó phổ biến hơn mình tưởng. Một khảo sát ở Phần Lan với hơn mười hai nghìn người cho thấy gần chín mươi phần trăm bị ít nhất mỗi tuần một lần. Đoạn bị dính thường chỉ dài vài giây, chừng một câu hát. Bài vừa nghe gần đây, bài nghe đi nghe lại nhiều lần dễ dính nhất. Lúc mệt, lúc căng thẳng, lúc đầu óc rảnh rỗi cũng dễ bị hơn. Năm hai nghìn mười sáu, một nhóm nghiên cứu ở Anh hỏi ba nghìn người về những bài hay dính nhất. Chúng thường có nhịp hơi nhanh, giai điệu dễ hát, nhưng có một chỗ nhảy nốt hơi lạ. Đứng đầu danh sách là Bad Romance của Lady Gaga, kế đó là Can't Get You Out of My Head của Kylie Minogue. Cái tên bài thứ hai đã nói hết rồi. Vì sao não cứ phát lại? Một giả thuyết: não không chịu được việc dở dang. Mình chỉ nhớ một đoạn, não cứ phát lại đoạn ấy như đang chờ phần tiếp theo. Vậy gỡ ra thế nào? Cách thứ nhất nghe hơi ngược: nghe trọn bài hát từ đầu tới cuối. Có đoạn kết rồi, nhiều người thấy giai điệu tự dừng. Cách thứ hai: nhai kẹo cao su. Năm hai nghìn mười lăm, các nhà nghiên cứu ở đại học Reading bên Anh thấy nhai kẹo làm người ta ít nghĩ tới bài hát hơn, có lẽ vì hàm đang bận thì khó hát thầm. Cách thứ ba: làm một việc vừa sức, đủ để đầu óc bận. Giải ô chữ, sắp lại chữ cái, đọc vài trang sách. Việc quá dễ thì nhạc len vào, việc quá khó thì mình bỏ cuộc. Cũng có người thay bằng một bài khác, chậm và quen, như một bản nhạc không lời. Chỉ cần cẩn thận, kẻo bài mới lại dính thay bài cũ. Tin tốt là phần lớn những đoạn nhạc dính chỉ ở lại vài phút tới vài giờ rồi tự đi. Đa số người còn thấy nó dễ chịu, không phiền gì. Nhạc dính được vào đầu, phần nhiều là vì nó hay. Tập sau, một bản nhạc cố tình lặp lại một nhịp trống suốt mười lăm phút: Boléro của Ravel.