Hát ru: em bé ngồi yên lâu gần gấp đôi khi được nghe hát thay vì nghe nói, và vì sao lời ru ở đâu trên thế giới cũng giống nhau

Ở bất cứ đâu trên Trái Đất, người mẹ ru con đều làm gần giống nhau: hát chậm, giọng thấp, lặp đi lặp lại, người khẽ đung đưa theo. Năm hai nghìn mười tám, một nhóm nghiên cứu ở đại học Harvard cho người ở sáu mươi nước nghe những bài hát bằng thứ tiếng họ không hiểu. Phần lớn vẫn nhận ra đâu là bài ru con. Em bé biết nghe từ trước khi chào đời. Từ khoảng tháng thứ sáu trong bụng mẹ, thai nhi đã phản ứng với âm thanh, và giọng nghe rõ nhất là giọng của mẹ. Năm hai nghìn mười sáu, các nhà nghiên cứu ở Montreal thử với những em bé dưới một tuổi. Nghe người lớn hát, các bé ngồi yên được khoảng chín phút mới bắt đầu quấy. Nghe nói chuyện, chỉ được chừng bốn phút. Điều thú vị là bài hát trong thí nghiệm là một bài dân ca Thổ Nhĩ Kỳ mà các bé chưa từng nghe. Không cần bài quen, cũng chẳng cần giọng hay. Chính cái chậm và lặp lại làm bé dịu đi. Mỗi miền ở mình có lối ru riêng. Ngoài Bắc à ơi, trong Nam ầu ơ ví dầu, miền Trung có điệu ru xứ Huế. Lời ru thường mượn ca dao, kể chuyện con cò, cái bống, chuyện đời người mẹ. Bên trời Tây có bài ru nổi tiếng của Brahms, viết năm một nghìn tám trăm sáu mươi tám, tặng một người bạn cũ vừa sinh con trai thứ hai. Đến giờ, nhiều hộp nhạc trẻ em vẫn phát đúng giai điệu ấy. Bài ru hay đi theo nhịp đung đưa, giống nhịp đưa võng, nhịp lắc nhẹ trên tay. Được bế đung đưa đều đều, bé thả lỏng dần và dễ thiếp đi hơn. Mẹo đầu tiên: cứ hát bằng giọng của mình, quên lời cũng được. Với em bé, giọng người thân dỗ tốt hơn mọi bản thu chuyên nghiệp. Ông bà, bố, anh chị đều hát được. Giữ một bài ru quen cho mỗi tối, cùng giờ, cùng chỗ. Lâu dần bài ru thành hiệu lệnh: vừa nghe câu đầu, bé biết đã tới giờ ngủ. Nếu dùng máy tiếng ồn trắng thì đặt xa nôi và mở nhỏ. Năm hai nghìn mười bốn, một nghiên cứu đo mười bốn máy dành cho trẻ sơ sinh: mở hết cỡ, máy nào cũng vượt mức khuyến nghị cho phòng trẻ, có máy to quá tám mươi lăm đề xi ben. Khi bé đã ngủ say, nhỏ dần rồi tắt nhạc. Không cần để nhạc chạy cả đêm, giấc ngủ của bé cũng cần những khoảng yên lặng. Lời ru là bài nhạc đầu tiên mỗi người được nghe, và thường do người thương mình nhất hát. Chuyện nhạc cụ còn dài, hẹn gặp ở tập sau.