Vì sao bài hát cứ dài quanh ba phút: cỡ của mặt đĩa ngày xưa, đài phát thanh, và ba mươi giây của thời nghe nhạc trực tuyến

Mở một danh sách nhạc bất kỳ, phần lớn bài dài ba tới bốn phút. Con số ấy không phải nhạc sĩ tự chọn. Nó bắt đầu từ cỡ của một chiếc đĩa hát. Đĩa bảy mươi tám vòng cỡ mười inch, loại phổ biến suốt nửa đầu thế kỷ hai mươi, mỗi mặt chỉ chứa chừng ba phút. Muốn bài hát lên được đĩa, nhạc sĩ phải viết vừa ba phút. Đĩa đơn bốn mươi lăm vòng ra đời năm một nghìn chín trăm bốn mươi chín cũng chứa chừng ấy. Mỗi mặt một bài: mặt A là bài chủ lực, mặt B là bài đi kèm. Rồi tới đài phát thanh. Bài ngắn thì một giờ phát được nhiều bài hơn, chen được nhiều quảng cáo hơn. Các đài ưa bài ngắn, và các hãng đĩa chiều theo. Cũng có bài phá luật. Năm một nghìn chín trăm sáu mươi tám, Hey Jude của ban The Beatles dài hơn bảy phút, vẫn đứng đầu bảng xếp hạng Mỹ chín tuần liền. Năm một nghìn chín trăm bảy mươi lăm, ban Queen ra Bohemian Rhapsody dài gần sáu phút, hãng đĩa sợ không đài nào chịu phát. Một người dẫn chương trình ở London phát nó mười bốn lần trong hai ngày, và bài hát thành hiện tượng. Thời nghe nhạc trực tuyến thì luật lại khác. Trên nhiều nền tảng, một lượt nghe chỉ được tính khi nghe quá ba mươi giây. Bài càng ngắn, người ta càng dễ nghe lại nhiều lượt. Đoạn dạo đầu bài cũng ngắn dần. Một nghiên cứu ở đại học bang Ohio thấy đoạn dạo của các bài hit giữa thập niên tám mươi dài hơn hai mươi giây, tới năm hai nghìn mười lăm chỉ còn chừng năm giây. Người viết nhạc giờ hay đưa điệp khúc lên sớm, có khi vào thẳng điệp khúc ngay câu đầu. Họ biết người nghe chỉ cần vài giây để bấm qua bài khác. Không ít bài đứng đầu bảng xếp hạng những năm gần đây dài chưa tới hai phút rưỡi, điều hiếm thấy vài chục năm trước. Vậy bài dài có thiệt không? Không hẳn. Bản nhạc dài vẫn sống khoẻ trong buổi diễn, trong những album nghe từ đầu tới cuối, và trong nhạc cổ điển, nơi một bản giao hưởng có thể dài cả tiếng. Một mẹo nghe: chọn một album và nghe trọn từ bài đầu tới bài cuối, đúng thứ tự người làm nhạc sắp xếp. Nhiều album được xếp như một câu chuyện, nghe lẻ từng bài là mất một nửa. Ba phút ra đời vì giới hạn của đĩa, rồi ở lại vì thói quen của tai. Tập sau, khi một đoạn nhạc ngắn cứ lặp mãi trong đầu không chịu dứt: vì sao, và cách gỡ nó ra.