Bốn mùa: Trái Đất gần Mặt Trời nhất lại giữa mùa đông, và Hà Nội có hai lần mặt trời đứng bóng

Đầu tháng một, giữa lúc miền Bắc đang rét, Trái Đất lại ở gần Mặt Trời nhất trong năm. Đầu tháng bảy, giữa hè, lại là lúc xa nhất. Chênh lệch ấy chỉ chừng năm triệu cây số, không đủ làm nên mùa. Mùa đến từ chuyện khác: trục quay của Trái Đất nghiêng chừng hai mươi ba độ rưỡi. Nửa nào của Trái Đất nghiêng về phía Mặt Trời thì nắng chiếu dốc hơn, mỗi mét vuông nhận nhiều năng lượng hơn, ngày lại dài hơn đêm. Đó là mùa hè. Nửa năm sau, nửa ấy nghiêng ra xa. Nắng chiếu xiên, trải mỏng trên một vùng rộng hơn, ngày ngắn lại. Mùa đông tới. Vì thế hai bán cầu luôn ngược mùa. Khi Hà Nội vào thu thì ở Úc đang sang xuân, và người Úc đón Giáng sinh giữa mùa hè. Ngày hạ chí, khoảng hai mươi mốt tháng sáu, Hà Nội có hơn mười ba tiếng ban ngày. Ngày đông chí, cuối tháng mười hai, ban ngày chưa tới mười một tiếng. Càng lên gần cực, chênh lệch càng lớn. Ở bắc Na Uy, giữa mùa hè Mặt Trời không lặn suốt nhiều tuần, còn giữa mùa đông thì không mọc. Hà Nội nằm giữa xích đạo và chí tuyến Bắc, nên mỗi năm có hai lần Mặt Trời đứng thẳng đỉnh đầu lúc giữa trưa, khoảng cuối tháng năm và giữa tháng bảy. Cây cột lúc ấy gần như không có bóng. Gần xích đạo, nắng quanh năm chiếu gần thẳng, nóng lạnh không chênh nhau mấy. Mùa ở đó đo bằng mưa: Sài Gòn chỉ có mùa mưa và mùa khô. Đông chí là ngày ngắn nhất, nhưng rét nhất ở miền Bắc lại rơi vào tháng một, đầu tháng hai. Mặt đất và biển nguội đi chậm, như nồi nước tắt bếp vẫn còn ấm một lúc. Sao Thiên Vương nghiêng tới gần chín mươi tám độ, như lăn trên quỹ đạo. Mỗi mùa ở đó kéo dài chừng hai mươi mốt năm, và mỗi cực có bốn mươi hai năm liền không thấy Mặt Trời. Chỉ một độ nghiêng mà thành hoa xuân, nắng hạ, lá thu, tuyết đông. Chặng này của Trái đất kỳ thú dừng ở đây. Hẹn gặp ở những kỳ quan tiếp theo.