Đời một cái hồ: hồ cũng già đi, Hồ Tây từng là một khúc sông Hồng, và cái hồ sâu nhất thế giới

Một cái hồ trông như đứng yên mãi mãi. Nhưng hồ cũng có tuổi, có lúc trẻ, có lúc già, và phần lớn rồi sẽ biến mất. Hồ có nhiều cách ra đời. Sông băng khoét đá thành lòng chảo. Miệng núi lửa đọng nước. Đất đá lở chặn ngang thung lũng. Hay một khúc sông bị cắt rời khỏi dòng chính. Sông uốn khúc mãi, hai khúc quanh xích lại gần nhau. Một mùa lũ, nước chọc thủng dải đất ở giữa để đi đường tắt. Khúc quanh cũ bị bỏ lại thành hồ hình móng ngựa. Hồ Tây ở Hà Nội được cho là một khúc sông Hồng cũ bị bỏ lại như thế. Ngày nay hồ rộng hơn năm trăm héc ta, hồ lớn nhất nội thành. Mỗi năm, sông suối mang đất cát đổ vào hồ. Lá cây, xác rong rêu lắng xuống đáy. Hồ cạn dần, từ mép bờ vào giữa. Rồi sen, súng, cỏ lác mọc lấn ra. Hồ thành đầm, đầm thành bãi lầy, có khi thành đồng cỏ hay rừng. Với những hồ nhỏ, chuyện ấy có thể chỉ mất vài nghìn năm. Ở xứ lạnh, mùa hè nước mặt ấm nằm trên, nước đáy lạnh nằm dưới, gần như không trộn vào nhau. Sang thu, nước mặt nguội đi, chìm xuống, cả hồ đảo một lượt, đưa ô xy xuống đáy. Có hồ giữ dưới đáy thứ nguy hiểm hơn. Năm một nghìn chín trăm tám mươi sáu, hồ Nyos ở Cameroon bất ngờ phụt ra một đám khí các bô níc. Khí nặng tràn xuống thung lũng, hơn một nghìn bảy trăm người thiệt mạng. Từ đó người ta đặt ống xuống đáy hồ Nyos, cho khí thoát lên từ từ, như mở nắp chai nước ngọt thật chậm. Hồ Baikal ở Siberia là cụ già của các hồ: chừng hai mươi lăm triệu năm tuổi, sâu một nghìn sáu trăm bốn mươi hai mét, sâu nhất thế giới. Một mình Baikal chứa chừng một phần năm lượng nước ngọt trên bề mặt Trái Đất chưa đóng băng. Nó không già đi như hồ nhỏ, vì vỏ Trái Đất bên dưới vẫn đang tách ra, lòng hồ cứ sâu thêm. Ở mình, hồ Ba Bể nằm giữa vùng núi đá vôi Việt Bắc, hồ nước ngọt tự nhiên lớn nhất Việt Nam, gồm ba nhánh hồ thông nhau. Hồ là chỗ nước dừng chân trên đường ra biển, có khi vài năm, có khi vài triệu năm. Tập sau, mình ra biển lớn, theo những dòng hải lưu chảy quanh Trái Đất.