Chuyện công trình: đấu trường Colosseum, xây trên hồ của Nero và chi chít lỗ thủng trên tường

Đấu trường nổi tiếng nhất thế giới được xây trên nền một cái hồ nhân tạo, nằm trong khu vườn riêng của hoàng đế Nero. Nero chết năm sáu mươi tám. Hoàng đế mới là Vespasian cho tháo cạn hồ, lấy chính chỗ ấy xây một nơi giải trí cho dân thành Rome. Một cách nói rằng đất của vua giờ trả lại cho dân. Công trình khởi công khoảng năm bảy mươi sau Công nguyên. Tám năm sau, dưới thời con trai ông là Titus, đấu trường khánh thành với chuỗi lễ hội kéo dài một trăm ngày. Tường ngoài cao gần năm mươi mét, bốn tầng, xây bằng đá travertine chở từ vùng Tivoli cách Rome vài chục cây số. Các khối đá được ghim với nhau bằng chốt sắt. Sức chứa ước chừng năm mươi nghìn người. Có tám mươi lối vào, phần lớn được đánh số. Khán giả cầm thẻ ghi số cửa, số khu, chẳng khác vé xem bóng đá bây giờ. Bên dưới sàn đấu là một mê cung tầng hầm. Ở đây có thang nâng kéo bằng tời, đưa thú dữ và cảnh trí bất ngờ trồi lên giữa sân, ngay trước mắt khán giả. Ngày nắng, một tấm bạt khổng lồ được kéo che phần lớn khán đài. Người ta kể việc căng bạt giao cho thủy thủ hải quân, những người vốn quen kéo buồm. Nhìn kỹ tường đá sẽ thấy chi chít lỗ nhỏ. Đó không phải vết đạn. Thời trung cổ, người ta đục vào giữa các khối đá để moi những chốt sắt bên trong ra bán. Năm một nghìn ba trăm bốn mươi chín, động đất làm sụp cả một mảng tường phía nam. Đấu trường biến thành mỏ đá, và người ta kể đá của nó đã đi vào nhiều công trình khác của Rome. Mãi tới giữa thế kỷ mười tám, giáo hoàng mới ra lệnh bảo vệ, xem nơi đây là chốn tưởng niệm. Hôm nay mỗi năm hàng triệu người xếp hàng vào xem. Tập sau, mình sang Bangkok, ngắm ngôi chùa khảm sứ bên sông Chao Phraya.