Chuyện công trình: Nhà hát Opera Sydney, mái cắt từ một quả cầu và người kiến trúc sư bỏ đi

Dự kiến xây trong bốn năm, tốn bảy triệu đô Úc. Thực tế mất mười bốn năm, tốn một trăm lẻ hai triệu. Và người vẽ ra nó chưa bao giờ nhìn thấy nó hoàn thành. Năm một nghìn chín trăm năm mươi bảy, bang New South Wales mở cuộc thi thiết kế nhà hát trên mũi đất Bennelong, giữa cảng Sydney. Hai trăm ba mươi ba bản vẽ gửi về. Người thắng là Jorn Utzon, kiến trúc sư Đan Mạch ba mươi tám tuổi. Người ta kể bản vẽ của ông từng nằm trong đống bị loại, cho tới khi một vị giám khảo nhặt lên. Bản vẽ chỉ là mấy nét phác: những vỏ cong như cánh buồm căng gió. Rất đẹp, nhưng lúc ấy chưa ai biết tính kết cấu cho nó ra sao. Công trường vẫn khởi công năm năm mươi chín, khi phần mái còn chưa có lời giải. Các kỹ sư thử hết phương án hình học này tới phương án khác, cái nào cũng không đúc được. Khoảng năm sáu mươi mốt, Utzon tìm ra cách: mọi vỏ mái đều cắt ra từ cùng một quả cầu tưởng tượng. Người ta kể ông nghĩ ra khi ngồi bóc một quả cam. Cùng một độ cong thì các sườn mái đúc sẵn hàng loạt dưới đất được, rồi cẩu lên lắp dần, như xếp từng múi cam lại với nhau. Mái phủ hơn một triệu viên ngói gốm làm ở Thụy Điển, xen hai loại trắng bóng và kem mờ. Nhờ vậy dưới nắng gắt mái không chói, và mỗi cơn mưa lại tự rửa sạch. Năm sáu mươi sáu, chi phí phình to, chính quyền bang ngưng trả tiền cho Utzon. Ông từ chức, rời nước Úc, và không bao giờ quay lại. Một nhóm kiến trúc sư người Úc làm tiếp phần bên trong. Nhiều thứ Utzon định làm cho các khán phòng đã bị đổi khác. Ngày hai mươi tháng mười năm bảy mươi ba, nữ hoàng Elizabeth đệ nhị khánh thành nhà hát. Tiền xây phần lớn đến từ một chương trình xổ số mở riêng cho công trình này. Gần ba mươi năm sau, Sydney mời Utzon viết lại các nguyên tắc thiết kế để làm chuẩn cho mọi lần sửa chữa. Năm hai nghìn không trăm lẻ ba, ông nhận giải Pritzker, giải cao nhất của ngành kiến trúc. Năm hai nghìn không trăm lẻ bảy, nhà hát vào danh sách di sản thế giới của UNESCO khi người vẽ ra nó vẫn còn sống. Một năm sau, Utzon mất ở Đan Mạch, chưa một lần tận mắt thấy công trình của mình. Một bản phác thảo bị loại đã thành biểu tượng của cả nước Úc. Tập sau, mình sang Dubai, xem người ta dựng toà nhà cao nhất thế giới trên nền cát sa mạc.