Rạn san hô: công trình lớn nhất do sinh vật xây, và đêm trăng san hô đồng loạt sinh sản

Công trình lớn nhất trên Trái đất do sinh vật xây không phải Vạn Lý Trường Thành. Đó là rạn san hô Great Barrier ở Úc, dài khoảng hai nghìn ba trăm cây số. Thợ xây là những con polyp nhỏ cỡ hạt gạo. Mỗi con tự tiết ra một cái cốc đá vôi quanh mình, sống chen nhau hàng nghìn con thành một khối. Chúng xây rất chậm. San hô khối như tảng này chỉ lớn chưa tới một phân mỗi năm. Một khối to cỡ chiếc xe hơi có thể đã sống vài trăm năm. Rạn san hô chiếm chưa tới một phần trăm đáy biển, nhưng là nhà của khoảng một phần tư số loài sinh vật biển từng được biết. Mỗi năm, ở rạn Great Barrier, vài đêm sau trăng rằm khi nước biển đủ ấm, hàng loạt san hô cùng nhả trứng và tinh trùng một lúc, như một trận tuyết rơi ngược lên mặt nước. Nhả cùng lúc để trứng gặp được tinh trùng của khóm khác, và để cá ăn không xuể. Chúng canh theo nhiệt độ nước, độ dài ngày và ánh trăng. Năm một nghìn tám trăm ba mươi bốn, Darwin đoán rằng những đảo vòng san hô giữa đại dương mọc trên đỉnh núi lửa đang chìm dần. San hô cứ xây lên kịp theo, nên vòng san hô vẫn ở sát mặt nước. Hơn một trăm năm sau, năm một nghìn chín trăm năm mươi hai, người Mỹ khoan xuyên đảo vòng Enewetak, qua hơn một nghìn hai trăm mét đá san hô mới chạm đá núi lửa. Darwin đã đúng. Cá hề sống giữa xúc tu có độc của hải quỳ nhờ một lớp nhớt trên da. Hải quỳ che chở cá, cá đuổi kẻ gặm hải quỳ. Cá hề con nào sinh ra cũng là đực. Mỗi nhóm có một con cái lớn nhất. Khi con cái chết, con đực lớn nhất sẽ chuyển thành cái để thay chỗ. Rạn san hô còn là bức tường chắn sóng. Các nghiên cứu cho thấy một rạn khoẻ mạnh có thể làm yếu đi tới chín mươi bảy phần trăm năng lượng sóng trước khi sóng vào bờ. Ở nước mình, Hòn Mun gần Nha Trang là khu bảo tồn biển đầu tiên, thành lập năm hai nghìn lẻ một, để giữ những rạn san hô như thế. Thứ xây được rạn dài hai nghìn cây số lại là những con vật nhỏ hơn đầu đũa. Tập sau, mình vào bờ, tới những khu rừng mọc ngay trong nước mặn.