Cây cổ thụ: vòng gỗ ghi thời tiết, cây thông gần năm nghìn tuổi và khu rừng chỉ là một cây

Trên núi White ở California có một cây thông đã sống hơn bốn nghìn tám trăm năm. Nó nảy mầm từ trước khi kim tự tháp lớn Ai Cập được xây, và đến giờ vẫn đang sống. Cắt ngang thân một cây ở vùng có mùa rõ rệt sẽ thấy những vòng tròn đồng tâm. Mỗi năm, cây đắp thêm một lớp gỗ mới ngay dưới lớp vỏ. Mùa xuân cây lớn nhanh, gỗ thưa, màu nhạt. Cuối hè lớn chậm, gỗ đặc, màu sẫm. Một dải nhạt cộng một dải sẫm là một năm. Ở rừng nhiệt đới nóng ẩm quanh năm, nhiều loài cây không có vòng rõ như vậy. Vì thế đoán tuổi một cây nhiệt đới khó hơn nhiều. Muốn biết tuổi mà không phải chặt cây, người ta dùng một mũi khoan rỗng nhỏ cỡ ống hút, rút ra que gỗ mảnh từ vỏ vào tới lõi rồi đếm. Vết khoan nhỏ, cây tự liền lại. Vòng gỗ còn là cuốn nhật ký thời tiết. Năm mưa thuận, vòng rộng. Năm hạn, vòng hẹp. Có khi còn thấy cả vết sẹo đen của những lần cháy rừng. Khắp bán cầu Bắc, vòng gỗ của năm năm trăm ba mươi sáu hẹp bất thường. Năm ấy bụi núi lửa che nắng, sử sách ghi mặt trời mờ đi suốt hơn một năm, mùa màng thất bát. Ghép vòng gỗ của cây sống với gỗ trong nhà cổ, gỗ vùi dưới đầm lầy, các nhà khoa học nối được một chuỗi năm liền nhau hơn mười nghìn năm, dùng để định tuổi cổ vật. Cây thông kia tên Methuselah, thuộc loài thông lông cứng. Lạ là những cây sống lâu nhất lại mọc ở nơi khắc nghiệt: đất đá nghèo, gió lạnh, mưa ít. Chúng lớn rất chậm, gỗ đặc, sâu nấm khó xâm nhập. Cây cao nhất thế giới là một cây gỗ đỏ ven biển California tên Hyperion, cao khoảng một trăm mười sáu mét, cao hơn cả tượng Nữ thần Tự do tính luôn bệ. Nhiều cây cổ thụ rỗng ruột mà tán vẫn xanh tốt. Phần sống của thân cây chỉ là một lớp mỏng ngay dưới vỏ. Lõi gỗ ở giữa đã chết từ lâu, chủ yếu để chống đỡ. Ở bang Utah, Mỹ, có rừng dương rung tên Pando, hơn bốn mươi nghìn thân cây mà thật ra là một cá thể, chung một bộ rễ. Nó nặng chừng sáu nghìn tấn. Ở mình, cây đa, cây gạo đầu làng nhiều khi còn già hơn cả ngôi làng. Tập sau, mình nhìn thật gần một chiếc lá, xem nó làm gì suốt cả ngày dài.