Lũ miền Trung: sông ngắn và dốc, một ngày mưa gần bằng cả năm ở Hà Nội và những ngôi nhà nổi

Ở miền Trung, có những trận lũ chỉ sau một đêm mưa đã dâng ngập nhà, người ta không kịp kê đồ. Vì sao nước lại lên nhanh tới vậy? Nhìn bản đồ sẽ thấy. Dải đất miền Trung rất hẹp, có nơi ở Quảng Bình chỉ chừng năm mươi cây số từ biên giới Lào ra tới biển. Dãy Trường Sơn đứng ngay sau lưng đồng bằng. Sông miền Trung vì thế ngắn và dốc. Mưa trên núi đổ xuống tới đồng bằng chỉ trong vài giờ, không như sông Hồng hay sông Mê Kông phải đi hàng nghìn cây số mới ra biển. Mùa mưa ở đây cũng lệch hẳn so với hai đầu đất nước, dồn vào khoảng tháng chín tới tháng mười hai. Không khí lạnh tràn xuống gặp bão, áp thấp từ biển Đông vào, bị Trường Sơn chặn lại và vắt kiệt hơi nước. Đầu tháng mười một năm một nghìn chín trăm chín mươi chín, trạm đo ở Huế ghi được gần một nghìn bốn trăm mi li mét mưa chỉ trong một ngày, gần bằng lượng mưa cả năm của Hà Nội. Lũ nhấn chìm phần lớn Thừa Thiên Huế và nhiều tỉnh lân cận, hàng trăm người thiệt mạng. Người dân vẫn gọi đó là trận lụt thế kỷ. Ở phố cổ Hội An, lũ vào nhà gần như năm nào cũng có. Nhiều nhà cổ có gác lửng, sàn gác chừa một ô vuông nhỏ để kéo hàng hoá lên khi nước dâng. Ở vùng rốn lũ miền núi Quảng Bình, nhiều nhà dân được gắn thêm phao bên dưới. Nước lên tới đâu, nhà nổi lên tới đó, cột neo giữ cho nhà không trôi. Rừng đầu nguồn như một miếng bọt biển, giữ nước mưa lại rồi nhả dần. Rừng mất, nước dồn xuống nhanh hơn. Hồ thuỷ điện xả không khéo cũng làm lũ dưới hạ du lên thêm. Trên núi còn có lũ quét và sạt lở. Đất đã no nước sau nhiều ngày mưa, chỉ cần thêm một trận nữa là cả sườn đồi có thể trượt xuống. Nhưng lũ không chỉ mang tai hoạ. Nước rút để lại trên đồng một lớp phù sa mới, rửa bớt chua phèn, giúp vụ lúa sau tốt hơn. Mưa rơi ở đâu là chuyện của trời, còn nước đi đâu, nhanh hay chậm là chuyện của núi và biển. Tập sau, mình nhìn lên bầu trời lúc chạng vạng, xem những tia nắng và dải màu hồng chỉ hiện ra trong vài phút.