Mùa sen: một nghìn bông hoa cho một cân trà, và những thứ người Việt giữ lại từ một đầm sen

Muốn có một cân trà sen ướp đúng kiểu, người ta cần cả nghìn bông sen. Mà mỗi bông chỉ lấy đúng một nhúm nhỏ ở giữa. Ở miền Bắc, sen nở rộ từ cuối tháng năm tới hết tháng bảy, đúng những tuần nắng gắt nhất trong năm. Một bông sen chỉ nở chừng ba ngày. Ngày đầu hé ra rồi khép lại, ngày thứ hai nở bung, sang ngày thứ ba cánh bắt đầu rụng. Vì vậy người hái sen phải ra đầm từ lúc trời chưa sáng, chọn những bông vừa hé. Thứ quý nhất nằm giữa bông: gạo sen, tức những hạt trắng nhỏ ở đầu nhị. Người ta tách từng bông, lấy gạo ngay trong buổi sáng, để lâu là bay mất hương. Trà sen Hồ Tây nổi tiếng nhờ giống sen Bách Diệp, bông nhiều cánh, hương đậm. Chè đem ướp thường là chè búp Thái Nguyên. Ướp là xếp xen một lớp chè, một lớp gạo sen, ủ kín một ngày đêm, rồi sấy khô, sàng bỏ gạo cũ. Làm đi làm lại năm tới bảy lượt mới xong một mẻ. Cả nghìn bông cho một cân trà, nên trà sen ướp gạo có khi cả triệu đồng một lạng. Bán rẻ quá thì nên ngờ là trà tẩm hương. Có cách ướp nhanh hơn: chiều tối nhét một nhúm chè vào bông sen đang hé, buộc miệng bông lại, sáng hôm sau mới gỡ ra. Gọi là trà ướp bông. Sen không bỏ đi thứ gì. Lá sen dùng gói xôi, gói cốm. Mặt lá phủ lớp sáp mịn nên nước mưa không thấm, đọng lại thành giọt rồi lăn đi. Hạt sen nấu chè, hầm canh. Tâm sen, tức mầm xanh ở giữa hạt, phơi khô pha nước uống, vị đắng, nhiều người uống cho dễ ngủ. Ngó sen trắng giòn, trộn gỏi với tôm thịt. Củ sen nằm dưới bùn, thái lát hầm xương, cắt ra thấy những lỗ tròn xếp thành vòng. Mẹo nhỏ: đi chụp ảnh sen thì ra đầm trước bảy giờ sáng, lúc hoa còn tươi, nắng chưa gắt. Đừng tự ý bẻ bông, hỏi chủ đầm trước, nhiều nơi có thuyền nhỏ cho thuê. Một mùa sen chỉ chừng hai tháng, mà thứ người Việt giữ lại được thì dùng đủ cả năm. Tập sau, mình về đồng lúa, đi theo một hạt gạo từ ngày cấy tới lúc lên tàu xuất khẩu.