Hoa Lư: bốn mươi hai năm kinh đô giữa núi đá vôi, trước khi vua Lý dời đô ra Thăng Long

Nếu phải chọn một chỗ làm kinh đô, ít ai chọn nơi toàn núi đá dựng đứng. Vậy mà hơn một nghìn năm trước, có một ông vua đã chọn như thế. Năm chín trăm sáu mươi tám, Đinh Bộ Lĩnh dẹp xong loạn mười hai sứ quân, lên ngôi, đặt tên nước là Đại Cồ Việt và đóng đô ở Hoa Lư. Ông chọn nơi này vì núi. Những dãy đá vôi khép vòng quanh làm tường thành tự nhiên, chỉ cần đắp thêm vài đoạn tường đất nối các khe núi. Sông ngòi len giữa các dãy núi vừa là đường thủy, vừa là hào nước. Muốn đánh vào kinh đô, quân giặc phải đi thuyền qua những lối hẹp như thế này. Hoa Lư làm kinh đô của ba triều: nhà Đinh, nhà Tiền Lê và mấy năm đầu nhà Lý. Tổng cộng bốn mươi hai năm. Năm một nghìn không trăm mười, Lý Công Uẩn thấy đất này hợp để giữ nhưng chật để mở mang, bèn dời đô ra thành Đại La, đặt tên là Thăng Long. Kinh đô đi rồi, núi vẫn ở lại. Vùng non nước quanh Hoa Lư bây giờ là Tràng An, được công nhận di sản thế giới cả về văn hóa lẫn thiên nhiên. Đi Tràng An là ngồi đò. Mỗi thuyền chở chừng bốn, năm người, người chèo phần lớn là phụ nữ trong làng, chèo cả hai, ba tiếng không nghỉ. Đò đi xuyên qua những hang nước tối, có hang dài vài trăm mét. Tới khúc trần hang thấp, cả thuyền phải cúi rạp người xuống. Dọc đường có những ngôi đền, phủ nhỏ dựng sát chân núi. Người lái đò thường ghé bến cho khách lên thắp hương, nghỉ chân chừng mười lăm phút. Mẹo nhỏ: đi buổi sáng trước tám giờ, hoặc sau ba giờ chiều. Mặt nước lặng, ít thuyền, chèo một quãng chỉ còn nghe tiếng mái chèo khua nước. Muốn nhìn trọn cả vùng thì leo Hang Múa, gần năm trăm bậc đá. Từ trên đỉnh, ruộng lúa và sông nước Tam Cốc trải ra dưới chân. Hoàng hôn xuống, núi đá chuyển sang màu tím thẫm. Đứng ở đây mới thấy vì sao một ông vua từng tin rằng chỗ này giữ được cả một đất nước. Tập sau, mình lên Hà Giang, theo một con đường mở bằng tay.