Ruộng bậc thang Tây Bắc: một năm bốn màu, lên vào tháng nào thì đẹp

Cùng một quả đồi ở Tây Bắc, đi vào tháng Năm bạn thấy những tấm gương nước, đi vào tháng Chín lại thấy một màu vàng khác hẳn. Ruộng bậc thang ở đây do người Mông, người Dao, người Hà Nhì khai phá từ nhiều đời. Họ đắp từng bờ đất men theo sườn núi, dẫn nước từ khe suối xuống. Màu đầu tiên trong năm là màu nước. Tháng Năm, tháng Sáu, mưa đầu mùa về, người ta cho nước vào ruộng để cày bừa. Ruộng đầy nước phản chiếu trời, từ trên cao nhìn xuống như hàng trăm mảnh gương xếp chồng. Đẹp nhất là lúc chiều tà, khi nắng đổ xiên. Mùa nước đổ ngắn, chừng hai, ba tuần là cấy xong. Ở Hoàng Su Phì thường sớm hơn Mù Cang Chải một chút, nên hỏi người địa phương trước khi đi. Rồi lúa lên xanh. Tháng Bảy, tháng Tám, cả thung lũng một màu xanh non, sông suối chảy ồn ào giữa những bậc ruộng. Đây cũng là mùa mưa nhiều nhất. Đường đất trơn, có đoạn sạt lở, nên đi xe máy phải xem dự báo thời tiết kỹ trước mỗi chặng. Bù lại, mây sà xuống rất thấp, thung lũng vắng khách. Muốn chụp ảnh ruộng xanh mà không chen chúc thì đây là lúc. Màu được chờ đợi nhất là màu vàng. Cuối tháng Chín đến đầu tháng Mười, lúa chín rộ ở Mù Cang Chải, Sa Pa thì chín sớm hơn chừng vài tuần. Mùa này đường đông, phòng nghỉ kín sớm. Đặt chỗ trước vài tuần, và đi giữa tuần thay vì cuối tuần. Lúa ở đây là lúa một vụ. Người ta gặt bằng tay, đập lúa ngay trên ruộng, rồi gùi từng bao thóc về nhà trên lưng. Sau mùa gặt, ruộng nghỉ. Mùa đông chỉ còn gốc rạ và sương, màu nâu đất trải dài, ít người lên nhưng lại là lúc thấy rõ nhất từng đường bờ ruộng. Mỗi màu chỉ ở lại vài tuần. Vậy nên câu hỏi không phải là có nên lên Tây Bắc không, mà là muốn thấy màu nào. Tập sau, mình về Sài Gòn, kể chuyện bốn công trình trăm tuổi.