Vì sao lúa chín lại cúi đầu, và vì sao ruộng lúa phải ngập nước?

Người mình hay nói: lúa chín cúi đầu. Bông lúa mới trổ thì đứng thẳng, vậy mà tới lúc chín, cả cánh đồng lại đồng loạt nghiêng xuống. Vì sao? Chuyện bắt đầu từ cây mạ. Hạt thóc gieo lên thành mạ, chừng hai, ba tuần sau được nhổ lên, cấy thành từng hàng xuống ruộng nước. Vì sao ruộng lúa phải ngập nước? Thân lúa có những ống khí nhỏ, dẫn không khí từ lá xuống tận rễ, nên lúa vẫn sống khoẻ trong bùn ngập. Còn phần lớn cỏ dại thì không có đường thở ấy, ngập lâu là chết úng. Nước ruộng vừa giữ ẩm, vừa dọn cỏ giùm nhà nông. Lúa đẻ nhánh, ruộng xanh dần lên. Một cây mạ ban đầu có thể đẻ ra cả chục nhánh, nhánh nào khoẻ sẽ trổ một bông. Tới kỳ trổ, bông lúa nhô ra khỏi bẹ lá, đứng thẳng. Lúc ấy, mỗi hạt thóc sau này đang là một bông hoa nhỏ xíu. Hoa lúa nở vào buổi sáng, mỗi hoa chỉ mở chừng một, hai tiếng rồi khép lại. Lúa tự thụ phấn, chẳng cần chờ ong bướm. Thụ phấn xong, hạt bắt đầu ngậm sữa. Bóp nhẹ một hạt lúc này sẽ thấy dòng sữa trắng đục. Cốm làng Vòng làm từ hạt nếp non đúng vào độ này. Rồi sữa đặc dần, hạt chắc lại, nặng lên. Bông lúa vốn đứng thẳng giờ phải gánh cả trăm hạt chắc, cuống không đỡ nổi, cong dần xuống. Ra đồng, nhà nông nhìn là biết: bông nào cúi sâu là bông nhiều hạt chắc. Bông nào giữa mùa chín vẫn ngóc đầu thẳng, thường là bông lép. Từ lúc trổ tới lúc chín chừng một tháng. Ở đồng bằng sông Cửu Long, nhiều nơi làm hai, ba vụ mỗi năm, nên quanh năm lúc nào cũng có cánh đồng đang xanh, cánh đồng đang chín. Gạo là bữa chính của hơn một nửa dân số thế giới, và Việt Nam nằm trong nhóm vài nước xuất khẩu gạo nhiều nhất. Ruộng bậc thang Mù Cang Chải lúc này còn xanh. Cuối tháng chín, đầu tháng mười, chúng chín vàng từng tầng một. Tập sau: vì sao nước biển lại mặn.