Vịnh Hạ Long: gần hai nghìn hòn đảo thật ra là đỉnh của một dãy núi bị biển nhấn chìm

Gần hai nghìn hòn đảo đá nhô lên giữa biển. Nhưng nói cho đúng, chúng không hẳn là đảo. Đó là đỉnh của một vùng núi đã bị nước biển nhấn chìm. Vịnh Hạ Long rộng chừng một nghìn năm trăm năm mươi ki lô mét vuông. Người ta đếm được một nghìn chín trăm sáu mươi chín hòn đảo, phần lớn không có người ở. Câu chuyện bắt đầu từ hơn ba trăm triệu năm trước, khi nơi này là đáy một vùng biển ấm. Vỏ sò, san hô, xác sinh vật biển lắng xuống, nén dần thành những lớp đá vôi dày hàng trăm mét. Rồi vỏ Trái Đất chuyển động, đẩy các lớp đá ấy lên thành núi. Mưa nhiệt đới rơi suốt hàng triệu năm, gặm dần đá vôi thành vách dựng đứng và đỉnh nhọn như ta thấy bây giờ. Nước mưa hoà một ít khí các bô níc trong không khí, thành thứ axit rất yếu. Thấm qua khe đá hết thế kỷ này tới thế kỷ khác, nó khoét nên những hang lớn như Sửng Sốt, Thiên Cung, Đầu Gỗ. Có hang xuyên thủng cả hòn đảo, thông vào một hồ nước kín ở giữa. Tàu lớn phải dừng ngoài, khách chuyển sang đò nhỏ, đợi nước xuống rồi cúi thấp đầu mới lọt qua. Khoảng hai mươi nghìn năm trước, giữa kỷ băng hà, mực nước biển thấp hơn bây giờ hơn một trăm mét. Khi đó Hạ Long là một vùng đồi núi đá vôi nằm khô ráo trên đất liền. Băng tan, biển dâng lên, tràn vào các thung lũng giữa những ngọn núi. Chừng bảy, tám nghìn năm trước, nước đã ngập tới gần mức hôm nay. Chỉ còn phần đỉnh nhô lên. Nhìn sát chân vách đá sẽ thấy một đường lõm vào như vết khoét, cao chừng một, hai mét. Đó là ngấn biển, nơi sóng và nước mặn ngày ngày gặm vào đá vôi. Thuỷ triều ở Hạ Long thường lên xuống mỗi ngày một lần, chênh nhau có hôm tới ba, bốn mét. Nhiều bãi cát nhỏ giữa vách đá chỉ lộ ra khi nước ròng. Hàng trăm năm, ngư dân sống ngay trên mặt vịnh, trong những làng chài nổi như Cửa Vạn, Ba Hang. Khoảng mười năm trước phần lớn đã lên bờ, nhiều người giờ chèo đò đưa khách vào hang. UNESCO ghi danh Hạ Long là di sản thiên nhiên thế giới năm một nghìn chín trăm chín mươi tư, rồi năm hai nghìn thêm lần nữa vì giá trị địa chất. Năm hai nghìn hai mươi ba, di sản mở rộng sang quần đảo Cát Bà. Tên Hạ Long nghĩa là nơi rồng đáp xuống. Truyền thuyết kể rồng nhả ngọc thành đảo. Đá thì kể một chuyện chậm hơn nhiều, dài ba trăm triệu năm. Tập sau, mình về Tràng An, nơi người ta gọi là Hạ Long trên cạn.