Hải lưu: vịt nhựa trôi khắp đại dương, dòng sông giữa biển, và băng chuyền nước chạy nghìn năm

Năm một nghìn chín trăm chín mươi hai, giữa Bắc Thái Bình Dương, một công te nơ rơi khỏi tàu, làm bung ra gần hai mươi chín nghìn món đồ chơi nhựa: vịt vàng, rùa xanh, hải ly, ếch. Mấy tháng sau, chúng dạt vào bờ biển Alaska. Có con trôi xuống tận Hawaii, có con được cho là lọt qua Bắc Băng Dương, nhiều năm sau mới tới bờ Đại Tây Dương. Các nhà hải dương học lần theo những món đồ chơi ấy để vẽ dòng chảy mặt biển. Phần lớn hải lưu trên mặt do gió đẩy: gió thổi đều một hướng thì nước cũng chảy theo. Trái Đất tự quay làm dòng chảy lệch đi, kết thành những vòng xoáy khổng lồ trong mỗi đại dương. Rác nhựa trôi vào giữa vòng xoáy Bắc Thái Bình Dương thì kẹt lại, thành vùng rác biển lớn nhất thế giới. Dòng Gulf Stream chở nước ấm từ vùng vịnh Mexico ngược lên Bắc Đại Tây Dương, mang nhiều nước hơn tất cả sông ngòi trên thế giới cộng lại. Nhánh cuối của dòng nước ấm ấy vòng lên tận phía bắc Na Uy. Nhờ vậy cảng Murmansk của Nga, nằm trên vòng Bắc Cực, vẫn không đóng băng mùa đông. Gần Greenland, nước biển rất lạnh, lại mặn thêm khi biển đóng băng đẩy muối ra. Nước lạnh và mặn thì nặng, nó chìm xuống đáy, rồi bò chậm về phía nam. Dòng nước đáy ấy đi qua Đại Tây Dương, vòng sang Ấn Độ Dương, Thái Bình Dương, rồi mới trồi lên lại. Đi trọn vòng băng chuyền này mất cỡ một nghìn năm. Nơi gió đẩy nước mặt ra xa bờ, nước sâu lạnh trồi lên, mang theo chất dinh dưỡng nuôi tảo. Có tảo là có cá. Nhiều ngư trường lớn nhất thế giới nằm ở vùng nước trồi, như ngoài khơi Peru. Biển nước mình cũng có. Mùa hè, gió tây nam đẩy nước mặt ra khơi, ngoài khơi Nam Trung Bộ có một vùng nước trồi mát hơn hẳn xung quanh, cá về nhiều. Có năm gió trên Thái Bình Dương yếu đi, nước ấm dồn về phía châu Mỹ, nước trồi ngoài khơi Peru tắt, cá cơm biến mất. Ngư dân Peru gọi đó là El Niño, Chúa Hài Đồng, vì nó hay tới quanh Giáng sinh. El Niño làm đảo lộn thời tiết nửa vòng Trái Đất. Ở mình, những năm El Niño mạnh thường kéo theo nắng hạn, như đợt hạn mặn ở đồng bằng sông Cửu Long năm hai nghìn không trăm mười sáu. Nước biển dưới chân mình hôm nay có thể đã chìm xuống gần Greenland từ thời nhà Lý. Tập sau, mình lặn xuống nơi ánh nắng không tới được, tầng biển sâu.