Mùa hoa: tulip cần một mùa đông lạnh, vệt lửa trên cánh hoa do virus, và chong đèn cho cúc

Những dải màu như bảng pha sơn này là ruộng tulip ở Hà Lan, nước trồng và bán củ tulip nhiều nhất thế giới. Củ tulip phải nằm qua nhiều tuần lạnh dưới đất mới ra hoa đúng mùa. Thiếu cái lạnh ấy, cây chỉ cho lá, hoặc bông nhỏ, cuống ngắn. Trồng tulip ở xứ nóng, người ta phải ủ củ trong kho lạnh trước. Thế kỷ mười bảy, người Hà Lan mê nhất những bông tulip có vệt lửa loang trên cánh. Mãi tới thế kỷ hai mươi, người ta mới biết vệt ấy là do một loại virus gây ra. Năm một nghìn sáu trăm ba mươi bảy, giá một củ tulip quý được kể là có lúc ngang một căn nhà, rồi sụp đổ chỉ trong vài tuần. Sử gia ngày nay cho rằng cơn sốt có thật, nhưng có lẽ đã bị kể quá lên. Hạt anh túc đỏ ngoài đồng ngủ được trong đất nhiều năm, chỉ chờ đất bị cày xới, ánh sáng lọt xuống là nảy mầm. Sau Thế chiến thứ nhất, những cánh đồng bị bom đạn cày nát ở Bỉ và Pháp nở đỏ anh túc. Bông hoa ấy thành biểu tượng tưởng nhớ người lính ở nhiều nước. Cây hướng dương non quay mặt theo Mặt Trời, sáng hướng đông, chiều hướng tây, đêm lại xoay về đông chờ sáng. Khi nở hẳn, bông đứng yên, quay về hướng đông. Quay về đông là có lý do. Thí nghiệm cho thấy bông quay đông ấm lên sớm hơn mỗi sáng, và được ong ghé thăm nhiều hơn hẳn bông quay tây. Có loài hoa đếm độ dài đêm để biết mùa. Hoa cúc chỉ ra nụ khi đêm đủ dài. Nhà vườn Đà Lạt chong đèn ban đêm để cắt đôi đêm dài, giữ cúc chưa nở, đợi gần Tết mới tắt đèn. Mai anh đào Đà Lạt lại nở vào mùa khô, khoảng tháng một, tháng hai, lúc trời se lạnh và nắng hanh. Ở Kyoto, ngày hoa anh đào nở rộ được ghi trong nhật ký và thơ ca cung đình từ hơn một nghìn hai trăm năm trước. Năm hai nghìn không trăm hai mươi mốt, hoa nở sớm nhất trong cả chuỗi ghi chép ấy. Sa mạc Atacama ở Chile thuộc những nơi khô nhất thế giới. Vậy mà cứ vài năm, sau một đợt mưa hiếm hoi, sa mạc phủ kín hoa, người Chile gọi là sa mạc nở hoa. Hoa nở không phải ngẫu nhiên. Cây đếm lạnh, đếm nắng, đếm cả bóng đêm. Tập sau, mình đi vào mùa đông, xem băng giá vẽ gì lên cây và mặt hồ.