Rừng taiga: vành đai rừng lớn nhất hành tinh, cây hình chóp để trút tuyết, và căn phòng ấm dưới lớp tuyết dày

Khu rừng lớn nhất trên đất liền không nằm ở xích đạo. Nó là một vành đai rừng lá kim chạy gần trọn vòng quanh phía bắc Trái đất, gọi là taiga. Taiga trải qua Nga, Bắc Âu, Canada và Alaska, chiếm hơn một phần tư diện tích rừng của cả thế giới. Riêng nước Nga giữ khoảng một phần năm số rừng trên hành tinh. Rừng rộng vậy nhưng ít loài. Chủ yếu chỉ có vân sam, linh sam, thông, thông rụng lá và bạch dương, vì rất ít cây chịu được mùa đông kéo dài sáu, bảy tháng. Hình chóp nhọn và cành chúc xuống giúp tuyết trượt khỏi cây thay vì tích lại bẻ gãy cành. Lá kim màu sẫm thì hút được chút nắng yếu ỏi của mùa đông. Ở nhiều vùng Siberia, chỉ cách mặt đất vài chục phân là lớp đất đóng băng quanh năm, có nơi dày hàng trăm mét. Rễ cây không đâm sâu được, chỉ bò ngang sát mặt đất. Ngôi làng Oymyakon giữa taiga Siberia từng đo được âm sáu mươi bảy phẩy bảy độ vào năm một nghìn chín trăm ba mươi ba, lạnh nhất từng ghi nhận ở một nơi có người sống quanh năm. Cháy rừng ở đây là chuyện tự nhiên. Có loài thông có quả dính chặt bằng nhựa, phải gặp sức nóng của đám cháy mới mở ra, thả hạt xuống lớp tro vừa nguội. Tuyết dày là cái chăn. Trên mặt tuyết có thể âm ba mươi độ, nhưng sát mặt đất, dưới lớp tuyết dày cỡ nửa mét, nhiệt độ quanh quẩn gần không độ. Chuột nhỏ và nhiều con vật nhỏ sống cả mùa đông trong những đường hầm dưới tuyết ấy, kiếm hạt và rễ cây, gần như không lộ mặt. Taiga có một nhịp sống kỳ lạ. Số thỏ tuyết tăng giảm theo chu kỳ chừng mười năm, và số mèo rừng linh miêu ăn thịt chúng tăng giảm theo sau. Người ta biết điều đó nhờ sổ sách mua da thú của một công ty Canada ghi suốt gần một trăm năm, một trong những bộ số liệu sinh thái dài nhất từng có. Đất than bùn lạnh và ẩm dưới taiga phân huỷ rất chậm, nên nó giữ một lượng cácbon khổng lồ, nhiều hơn cả đất của rừng nhiệt đới. Từ rừng taiga đi lên cao hơn nữa, cây thưa dần, rồi chỉ còn băng. Tập sau, mình đi xem những dòng sông bằng băng, chảy chậm tới mức phải đo bằng năm.