Vì sao ảnh màu chụp hồi xưa ngả đỏ cam, còn ảnh đen trắng của ông bà lại bền hơn?

Lục tủ tìm được xấp ảnh cưới của bố mẹ chụp hồi những năm tám mươi. Trời xanh trong ảnh giờ ngả hồng, áo trắng ngả cam, mặt ai cũng đỏ au. Còn tấm ảnh đen trắng của ông bà, chụp sớm hơn mấy chục năm, vẫn rõ nét. Ảnh màu in trên giấy được làm từ ba lớp thuốc nhuộm chồng lên nhau: một lớp xanh lơ, một lớp hồng sẫm, một lớp vàng. Ba màu ấy pha trộn thành mọi màu ta thấy. Vấn đề là ba lớp ấy không bền như nhau. Với nhiều loại giấy ảnh thời đó, lớp xanh lơ phai nhanh nhất, kể cả khi cất kỹ trong tủ tối. Mất bớt màu xanh lơ, hai màu còn lại là hồng và vàng lấn lên, cả tấm ảnh ngả về đỏ cam. Vì thế ảnh cũ nhà nào cũng có chung một tông màu ấm lạ lùng. Cất trong tối, ảnh vẫn phai, chỉ chậm hơn. Còn đóng khung treo chỗ có nắng, tia cực tím phá thuốc nhuộm nhanh hơn nhiều, vài năm đã nhạt hẳn. Khí hậu nóng ẩm như nước mình làm thuốc nhuộm xuống cấp nhanh hơn, lại thêm nấm mốc ăn vào lớp keo trên mặt ảnh, để lại những đốm loang. Ảnh đen trắng thì khác hẳn. Hình được tạo bởi những hạt bạc li ti, không phải thuốc nhuộm. Bạc rất bền, tráng rửa kỹ thì ảnh đen trắng giữ được cả trăm năm. Tấm ảnh chụp cảnh thật xưa nhất còn giữ được ra đời khoảng năm một nghìn tám trăm hai mươi bảy ở Pháp, chụp từ cửa sổ một căn nhà. Gần hai trăm năm rồi, nó vẫn còn đó. Ảnh ngả màu rồi có cứu được không? Màu đã mất thì không lấy lại được trên giấy. Nhưng quét ảnh vào máy, phần mềm có thể cân lại màu, trả lại gần đúng trời xanh, áo trắng. Muốn giữ ảnh lâu: cất trong hộp kín, nơi tối, khô và mát, tránh gác xép nóng hay tầng trệt ẩm. Tay sạch, cầm vào mép ảnh, đừng chạm lên mặt hình. Nếu còn giữ phim âm bản, hãy cất kỹ trong bao giấy, nơi khô mát. Từ phim có thể quét hay in lại những tấm ảnh rõ hơn bản giấy đã phai. Ảnh số trong điện thoại thì không phai, nhưng dễ mất theo cách khác: hỏng máy, quên mật khẩu, lỡ tay xoá. Hãy sao lưu ít nhất ở hai nơi. Vậy tông màu đỏ cam ấm áp của ảnh cũ thật ra là dấu vết của thời gian, của một lớp màu đã lặng lẽ ra đi. Tập sau, mình lại hỏi một câu vì sao khác.