Vì sao mưa xuống lại có mùi đất thơm, và vì sao cá nước ngọt đôi khi có mùi bùn?

Mấy giọt mưa đầu mùa vừa rơi xuống sân, một mùi thơm ngai ngái bốc lên, ai cũng nhận ra. Mùi ấy không đến từ nước mưa, vì nước mưa gần như không có mùi. Năm một nghìn chín trăm sáu mươi tư, hai nhà khoa học Úc đặt tên cho mùi này là petrichor, ghép từ chữ đá và chữ chỉ dòng máu của các vị thần Hy Lạp. Thủ phạm chính là một chất tên geosmin, nghĩa là mùi của đất. Nó do những vi khuẩn sống trong đất tiết ra, nhiều nhất khi đất khô lâu ngày. Mũi người cực nhạy với geosmin. Chỉ một lượng rất nhỏ pha vào cả một hồ bơi lớn, mình vẫn ngửi ra được. Những ngày nắng hanh, cây cỏ cũng tiết ra một số loại dầu, đọng lại trên mặt đất, mặt đá. Mưa xuống, dầu và geosmin cùng được đánh thức. Năm hai nghìn không trăm mười lăm, các nhà khoa học ở Viện Công nghệ Massachusetts quay chậm giọt mưa rơi xuống đất. Mỗi giọt nhốt lại bọt khí li ti, bọt vỡ ra bắn mùi lên không khí. Mưa nhẹ lất phất trên đất xốp bắn ra nhiều bọt nhất, nên mùi thơm nhất. Mưa to xối xả lại ít mùi hơn. Trước cơn giông, nhiều người còn ngửi thấy một mùi khác, sạch và hơi hăng. Đó là ô dôn, sinh ra khi tia sét tách các phân tử trong không khí, rồi gió đẩy xuống mặt đất. Geosmin cũng là lý do cá nước ngọt đôi khi có mùi bùn. Vi khuẩn và tảo trong ao tiết ra nó, thấm dần vào thịt cá. Chất này dễ bị phá trong môi trường chua. Vì vậy rửa cá với chanh, giấm, hay nấu canh chua đều giúp bớt mùi bùn. Vị đất đất của củ dền cũng từ chính geosmin, có sẵn ngay trong củ. Người thích thì khen ngọt mát, người ghét thì chê như ăn đất. Vì sao mình lại thấy mùi này dễ chịu? Có giả thuyết cho rằng tổ tiên mình nhờ nhận ra mùi mưa mà biết nước sắp về, mùa màng sắp tới. Lần tới mưa đầu mùa, hít một hơi thật sâu, đó là lời chào của hàng triệu vi khuẩn dưới đất. Tập sau: vì sao bông tuyết nào cũng có sáu cánh.