Hà Nội tháng Chín: phố cổ nhuộm cờ đỏ và buổi sáng ở Ba Đình năm 1945

Cuối tháng Tám, phố cổ Hà Nội đổi màu chỉ sau vài đêm. Sáng ra, dây cờ đã giăng kín từ đầu phố tới cuối phố. Cờ đuôi nheo treo thành dây, chéo qua lòng đường, xen giữa tán cây. Nắng xuyên qua, cả con phố ửng một màu đỏ. Không có ai ra lệnh treo đến mức này. Nhà nào cũng tự mua một dây, dân phố gom tiền mua thêm, thế là phố này đua với phố kia. Đi sớm là đẹp nhất. Bảy giờ sáng, phố còn vắng, hàng quán mới kéo cửa, ánh nắng xiên vừa đủ để ảnh không bị chói. Giờ này chỉ có người đi chợ sớm, ông cụ dắt chó đi dạo, và vài người cầm máy ảnh đứng chờ một chiếc xe máy chạy ngang qua. Giữa khu phố cũ có một căn nhà nhỏ, số bốn mươi tám Hàng Ngang. Tháng Tám năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm, Bác Hồ đã ở đây. Trên tầng hai căn nhà ấy, bản Tuyên ngôn Độc lập được soạn ra. Căn phòng nay là di tích, giữ nguyên bàn ghế cũ, mở cửa cho khách vào xem. Từ đây ra quảng trường Ba Đình chỉ hơn hai cây số. Sáng ngày hai tháng Chín năm ấy, cả chặng đường này đông nghịt người đi bộ. Người Hà Nội và các làng ven đô kéo nhau ra quảng trường, nhiều người lần đầu được cầm lá cờ đỏ sao vàng trên tay. Tại quảng trường Ba Đình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Hơn tám mươi năm sau, phố cổ vẫn treo cờ theo cách ấy. Chỉ khác là giờ có thêm người đi giao hàng luồn xe giữa những dây cờ. Mưa cuối hè hay đổ bất chợt. Cờ ướt sũng rồi lại khô, đỏ đậm hơn. Ông bố bế con đứng dưới hiên chờ tạnh, cũng là một kiểu ngắm phố. Mẹo nhỏ: vào ngõ thay vì đứng ngoài phố lớn. Ngõ hẹp, cờ treo thấp, một lá cờ to rủ ngay cửa nhà là đủ thành khung ảnh. Sáng mùng hai, nhiều phường tổ chức chào cờ, các cô mặc áo dài đỏ đi thành hàng dưới tán cây. Nếu muốn xem, hãy ra từ sáu giờ. Rồi cờ sẽ được tháo dần trong tháng. Nhưng ai từng đi phố cổ đúng mấy ngày này thì nhớ mãi cái màu đỏ ấy. Tập sau, mình lên một chuyến tàu đi hết chiều dài đất nước.