Ngư dân làng chài: ra khơi lúc chiều, về bến lúc bốn giờ sáng, và những chuyến biển trắng tay

Ở làng chài, ngày làm việc bắt đầu khi người ta trên bờ sắp đi ngủ. Năm giờ chiều, những chiếc ghe nhỏ lần lượt rời bến. Trên ghe có lưới, can dầu, thùng đá, nồi cơm và vài chai nước. Ghe đánh bắt ven bờ thường đi trong đêm, sáng về. Ghe lớn thì đi cả tuần mới quay lại. Trước khi đi, người già trong làng nhìn trời, nhìn hướng gió. Kinh nghiệm ấy không có trong sách nào, nhưng nhiều khi đúng hơn bản tin. Ghe chạy ra ngư trường, có khi mất cả tiếng. Tới nơi thì thả lưới. Có ghe thả lưới rê, có ghe thắp đèn sáng rực để câu mực. Từ bờ nhìn ra, biển đêm lấp lánh như một con phố. Rồi chờ. Ngồi trên ghe bập bềnh vài tiếng, chợp mắt từng chút, tai vẫn nghe sóng. Đêm trên biển lạnh hơn trên bờ nhiều, kể cả mùa hè. Hai ba giờ sáng, kéo lưới. Gần bờ thì chèo ghe nhỏ, thúng chai ra gỡ. Đây là việc nặng nhất, lưới ướt nặng gấp mấy lần lúc khô. Mẻ lưới là cuộc may rủi. Có đêm trúng cá lớn, mấy người khiêng không xuể. Có đêm kéo lên chỉ toàn rác biển với vài con cá nhỏ. Bốn giờ, ghe quay về. Trên bãi, vợ con và thương lái đã chờ sẵn, đèn pin lia khắp mặt nước tìm ghe nhà mình. Cá được đổ ra rổ, phân loại ngay trên cát. Cá to bán tươi, cá nhỏ bán cho lò làm mắm, làm khô. Chợ cá bãi biển chỉ họp chừng một hai tiếng. Mặt trời lên cao là cá kém tươi, giá xuống liền. Tiền bán cá trừ dầu, đá, đồ ăn, rồi mới chia phần cho chủ ghe và bạn ghe. Chuyến trúng mỗi người được vài triệu. Chuyến trắng tay thì về không, có khi còn lỗ tiền dầu. Phần cá nhỏ được phơi trên bãi. Mùi cá khô, mùi nắng, mùi muối là mùi quen của mọi làng chài, ai xa quê cũng nhớ. Ban ngày, đàn ông ngủ bù, rồi ra vá lưới. Mùa bão ở miền Trung, từ khoảng tháng chín tới tháng mười hai, nhiều ghe nằm bờ cả tuần, tiền chỉ ra không vào. Năm giờ chiều, ghe lại rời bến. Con cá trên mâm cơm của mình đã đi qua một đêm như vậy. Tập sau: người bán cá ở chợ, đôi bàn tay ngâm nước từ sáng tới trưa.