Người trồng lúa miền Tây: một trăm ngày một vụ, sáng nào cũng thăm đồng, giá lúa không do mình

Hạt gạo trong nồi cơm tối nay mất khoảng một trăm ngày để thành hạt, và từng ấy buổi sáng có người lội ra đồng nhìn nó. Năm giờ sáng, trời còn mờ, người trồng lúa đã đi thăm đồng. Đi dọc bờ ruộng, cúi xuống nhìn gốc lúa, vạch lá ra xem. Họ tìm rầy nâu dưới gốc, trứng ốc bươu vàng trên thân lúa, dấu chuột cắn. Phát hiện sớm một ngày là đỡ được cả mảng ruộng. Ở đồng bằng sông Cửu Long, nhiều ruộng làm hai tới ba vụ một năm: Đông Xuân, Hè Thu, Thu Đông. Giống lúa ngắn ngày, chừng chín mươi tới một trăm ngày là gặt. Đầu vụ, làm đất, bơm nước vào ruộng rồi rút ra cho mặt ruộng sệt, sạ giống thẳng xuống. Ở miền Tây, sạ đã thay cấy tay ở phần lớn ruộng. Lúa lên xanh thì bón phân, thường chia ba đợt theo tuổi lúa. Thừa phân lúa lốp, dễ đổ, sâu bệnh nhiều. Thiếu phân bông lép. Nước là chuyện của cả cánh đồng. Mấy nhà chung một con mương, bơm vào lúc nào, rút ra lúc nào, phải bàn với nhau từ đầu vụ. Phần còn lại là trời. Mưa trái mùa lúc lúa trổ bông thì lép hạt. Mặn vào sớm mùa khô thì cả vụ lo. Hơn ba tháng sau, lúa chín vàng, cúi đầu. Nhìn hạt cứng, vàng tới gần cuối bông là biết tới ngày gặt. Ở miền Tây, phần lớn ruộng giờ gặt bằng máy gặt đập liên hợp. Chỗ ruộng nhỏ thì cắt tay rồi đưa qua máy tuốt. Lúa tươi vào bao, thương lái cân ngay trên bờ. Ở những nơi máy chưa vào được, người ta vẫn gặt tay, đập lúa, rê lúa trước gió cho bay hạt lép như ông bà ngày trước. Giá lúa do thị trường, không do người trồng. Năm được giá, trừ phân, thuốc, công máy, mỗi công ruộng lời từ vài trăm nghìn tới một hai triệu một vụ. Năm mất giá hay mất mùa thì hòa, có khi lỗ. Gặt xong, cuộn rơm bán, nghỉ ít bữa, rồi lại làm đất, sạ giống. Mấy tuần sau, ruộng lại xanh mướt. Một năm của người trồng lúa được đếm bằng mùa gặt. Lần sau xới cơm, nhớ đừng để rơi hạt. Mỗi hạt gạo là một trăm buổi sáng của ai đó. Tập sau: một ngày của cô giáo tiểu học, từ tiết học đầu tiên tới chồng vở chấm lúc mười giờ đêm.