Thợ mộc: giữ đủ mười ngón tay, gỗ chưa khô thì chưa đóng, và cái mộng phải gõ búa mới vào

Trong xưởng mộc, câu đầu tiên thợ cả dạy người mới không phải cách cầm cưa. Mà là: làm nghề này bao nhiêu năm thì vẫn phải giữ đủ mười ngón tay. Bảy giờ sáng, cửa xưởng kéo lên. Mùi gỗ mới bào bay ra tận đầu hẻm. Một cái tủ bếp bắt đầu ở nhà khách chứ không phải ở xưởng. Đo tường, đo trần, xem nền có lệch không. Nhà cũ hiếm có bức tường nào thẳng tuyệt đối. Về xưởng thì vẽ lại bằng bút chì. Kích thước từng tấm, chỗ nào ghép mộng, chỗ nào bắt vít, tính sao cho tấm gỗ ít phải bỏ đi nhất. Gỗ phải sấy khô rồi mới đóng. Gỗ còn ẩm làm thành tủ, qua một mùa nồm là cong vênh, nứt chân. Thợ lâu năm sờ tay, gõ thử, nhìn thớ là đoán được. Rồi xẻ gỗ theo đường vạch. Bụi bay mù mịt, tiếng máy rít suốt buổi sáng. Khẩu trang và kính bảo hộ ở xưởng này không phải để làm cảnh. Máy bào làm phẳng mặt gỗ, mỗi lượt chỉ ăn đi một lớp mỏng. Bào quá tay thì tấm gỗ mỏng đi, không có cách nào lấy lại. Đồ gỗ kiểu cũ ghép bằng mộng, gần như không cần đinh. Một bên đục lỗ, một bên vót chốt, khít tới mức phải gõ búa mới vào. Đồ bây giờ thì kết hợp cả mộng, vít và keo. Lỗ khoan phải vuông góc, lệch một chút thôi là cánh tủ đóng vào không khít. Ráp thử từng phần trước khi ráp thật. Cái bàn kê xuống mà cập kênh thì tháo ra, sửa lại từng chân. Chà nhám từ giấy thô tới giấy mịn, vuốt tay không còn gợn. Rồi mới sơn, thường hai ba lớp, lớp trước khô hẳn mới phủ lớp sau. Tiếng máy cả ngày làm nhiều thợ già nghe kém. Thợ trẻ bây giờ đeo bịt tai từ sớm, để về già còn nghe rõ tiếng cháu gọi. Thợ mộc thường tính công theo ngày. Thợ phụ ít hơn, thợ cả lành nghề nhiều hơn. Công nhật dao động từ vài trăm nghìn tới hơn nửa triệu, tuỳ nơi và tuỳ tay nghề. Cuối năm đơn dồn về. Nhà mới cần tủ, giường, cầu thang cho kịp Tết, có tuần làm cả chủ nhật. Qua rằm tháng Giêng thì xưởng vắng hẳn. Lần tới ngồi vào một cái ghế gỗ, thử lắc nhẹ. Không kêu cót két, là có người đã đục mộng đủ khít. Tập sau: thợ gốm, và cục đất sét trên bàn xoay.