Vì sao cá bơi thành đàn, rẽ cùng lúc mà chẳng con nào đâm vào nhau?

Hàng nghìn con cá bơi sát nhau, cùng rẽ một lúc như có ai hô, vậy mà chẳng con nào đâm vào con nào. Chúng làm thế nào, và vì sao phải bơi thành đàn? Khoảng một phần tư số loài cá sống thành đàn suốt đời, và chừng một nửa có lúc sống theo đàn, nhất là khi còn nhỏ. Lý do đầu tiên là an toàn. Kẻ săn mồi lao vào đàn chỉ đớp được một con. Ở giữa một đàn cả trăm con, khả năng mình bị bắt nhỏ đi rất nhiều. Hàng trăm thân cá lấp loá chạy loạn còn làm kẻ săn mồi rối mắt, khó nhắm vào một con nào. Nhiều mắt cùng canh, đàn cũng thấy nguy hiểm sớm hơn. Bơi sau con khác còn đỡ tốn sức, giống người đạp xe nép sau lưng người đi trước. Đi theo đàn, cá cũng dễ tìm thức ăn và tìm bạn đôi hơn. Còn vì sao không đâm nhau? Dọc hai bên thân cá có một đường cảm giác gọi là đường bên, cảm được dòng nước xao động khi con bên cạnh đổi hướng. Cộng thêm đôi mắt, nó biết ngay hàng xóm vừa làm gì. Mỗi con chỉ cần theo ba luật đơn giản: đừng sát quá, đừng xa quá, và bơi cùng hướng với mấy con ở gần. Chẳng có con đầu đàn nào chỉ huy cả. Khi một con thấy cá dữ, giật mình rẽ ngoặt, cú rẽ lan qua cả đàn như gợn sóng, nhanh hơn tốc độ bơi của bất kỳ con nào. Cả đàn né được, dù phần lớn chưa hề nhìn thấy kẻ săn mồi. Ngoài Đại Tây Dương, các nhà khoa học từng dùng sóng âm từ tàu đo được một đàn cá trích lớn tới hàng trăm triệu con, trải dài nhiều cây số. Không phải loài nào cũng thích đông. Cá hề sống thành nhóm nhỏ trong một khóm hải quỳ, có lớp nhầy che cho khỏi bị xúc tu của hải quỳ chích. Ở mình, ngư dân thắp đèn sáng rực trên thuyền vào ban đêm để gom đàn cá cơm, đàn mực lại gần rồi mới quây lưới. Tập sau, mình lại hỏi một câu vì sao khác.