Ba mươi sáu phố phường: vì sao phố cổ Hà Nội con phố nào cũng tên Hàng

Ở phố cổ Hà Nội, hỏi đường thì cứ nghe toàn chữ Hàng: Hàng Bạc, Hàng Muối, Hàng Đường, Hàng Buồm. Mỗi cái tên là một món hàng. Từ thời Lý, Trần, quanh kinh thành Thăng Long đã có nhiều làng nghề. Thợ thủ công kéo nhau vào thành buôn bán, ở cùng một chỗ cho dễ làm ăn. Người cùng nghề, cùng làng tụ về một phố, gọi là phường. Phố bán bạc thành Hàng Bạc, phố bán đường mật thành Hàng Đường. Còn con số ba mươi sáu thì chỉ là ước lệ, cho dễ nói, dễ nhớ. Đếm thật thì khu phố cổ có hơn bảy mươi tuyến phố lớn nhỏ. Nhà trong phố cổ là nhà ống: mặt tiền hẹp chỉ ba, bốn mét, nhưng chạy sâu vào trong vài chục mét, qua mấy lớp sân trời. Mặt tiền là đất vàng để bán hàng, nên nhà nào cũng cố chia nhỏ. Phía trong là chỗ ở, chỗ làm, chỗ nấu ăn, có khi mấy thế hệ cùng sống. Bây giờ nhiều phố đã đổi nghề. Hàng Đào xưa bán lụa đào, giờ bán quần áo. Hàng Buồm xưa bán buồm thuyền, giờ bán bánh kẹo, đồ khô. Nhưng có những phố vẫn giữ đúng nghề. Hàng Mã vẫn bán đồ vàng mã, và mỗi dịp Trung thu lại treo kín đèn lồng, đầu lân, đèn ông sao. Tối rằm tháng Tám, Hàng Mã đông tới mức phải đi từng bước. Đi trước rằm một tuần thì đỡ chen hơn, hàng cũng đủ mẫu hơn. Phố cổ không chỉ có nhà buôn. Ở rìa phía tây là nhà thờ Cửa Bắc sơn vàng, gợi nhớ một thời người Pháp mở rộng thành phố ra ngoài khu phường cũ. Mẹo đi phố cổ: đi bộ, đi buổi sáng sớm hoặc tối muộn, và nhìn lên cao. Phần mặt tiền tầng trên mới giữ được dáng nhà xưa. Mỗi phố ghé một món: Hàng Bạc ngắm thợ chạm, Hàng Mã xem đèn, Hàng Than ăn bánh phu thê, Hàng Đường mua ô mai. Tên phố là cuốn sổ ghi lại thành phố này từng sống bằng nghề gì. Lần sau đi qua một chữ Hàng, thử đoán xem ngày xưa ở đó bán gì. Tập sau, mình lên nóc nhà Đông Dương.