Đà Lạt: từ chuyến thám hiểm của bác sĩ Yersin năm 1893 tới hồ Xuân Hương và mùa mai anh đào

Mùa hoa nào Đà Lạt cũng đông nghịt người. Nhưng chưa tới một trăm ba mươi năm trước, trên cao nguyên này chưa có một con phố nào. Ngày hai mươi mốt tháng sáu năm một nghìn tám trăm chín mươi ba, bác sĩ Alexandre Yersin, trong một chuyến thám hiểm, đặt chân lên cao nguyên Lâm Viên. Ở độ cao chừng một nghìn rưỡi mét, trời mát quanh năm. Ông đề nghị lập nơi nghỉ dưỡng cho người Âu tránh nóng. Toàn quyền Paul Doumer đồng ý. Từ một vùng đồi thông của người Lạch, phố xá và hàng nghìn biệt thự dần mọc lên. Đường lên cao nguyên vừa xa vừa dốc. Năm một nghìn chín trăm ba mươi hai, tuyến đường sắt răng cưa từ Tháp Chàm lên tới Đà Lạt được thông, leo qua những đoạn dốc mà tàu thường không lên nổi. Hồ giữa thành phố là hồ nhân tạo. Năm một nghìn chín trăm mười chín, người Pháp đắp đập chặn suối Cam Ly mà thành. Cái tên Xuân Hương có từ năm năm mươi ba. Tên Đà Lạt thường được giải thích là suối của người Lạch. Người Pháp còn ghép thành một câu Latin trên huy hiệu thành phố: cho người này niềm vui, cho người kia sự mát lành. Nhiệt độ trung bình năm chừng mười tám độ, nên mùa nào cũng có hoa. Nghề trồng hoa có từ thời Pháp, giờ Lâm Đồng là vùng hoa lớn nhất cả nước. Được chờ nhất là mai anh đào, nở quanh Tết, khoảng tháng một, tháng hai dương lịch. Mỗi đợt hoa chỉ đẹp chừng hai tuần. Mẹo nhỏ: mai anh đào năm nào cũng nở sớm muộn khác nhau, tùy rét. Trước khi đặt vé, xem ảnh người dân chụp trong tuần đó, đừng chỉ tin lịch năm ngoái. Mùa mưa từ tháng năm tới tháng mười, chiều nào cũng có cơn mưa, tối xuống còn mười mấy độ, nhớ mang áo khoác. Một thành phố lớn lên từ chuyến đi của một người thầy thuốc. Tập sau, mình đi tiếp sang một vùng đất khác.