Hạt gạo Việt: một vụ lúa từ ngày cấy tới ngày gặt, từ thiếu ăn tới chín triệu tấn xuất khẩu

Năm một nghìn chín trăm tám mươi tám, nhiều vùng ở Việt Nam còn thiếu gạo ăn. Vậy mà chỉ một năm sau, mình đã bán gạo ra nước ngoài. Một vụ lúa bắt đầu từ thửa ruộng ngập nước. Ở miền Bắc, mạ gieo chừng ba tuần thì nhổ đem cấy, từng khóm một, lưng cúi suốt buổi. Miền Bắc làm hai vụ chính: vụ chiêm xuân đầu năm và vụ mùa giữa năm. Đồng bằng sông Cửu Long làm hai, có nơi ba vụ, và phần nhiều gieo sạ thẳng chứ không cấy. Lúa ngắn ngày mất chừng ba tháng rưỡi từ lúc gieo tới lúc gặt. Sáng nào người làm ruộng cũng ra thăm đồng, xem nước, xem sâu, xem cỏ. Ngày trước, con trâu cày bừa cả cánh đồng. Giờ máy cày làm thay, trâu chỉ còn ở những thửa ruộng nhỏ. Lúa làm đòng, trổ bông, rồi chín dần từ vàng xanh sang vàng rực. Nhìn từ trên cao, cánh đồng như tấm vải chắp từ nhiều mảnh. Sau khi trổ bông, hạt bắt đầu ngậm sữa. Gặp gió mạnh hay mưa to lúc này, lúa đổ rạp là coi như mất nửa vụ. Tới ngày gặt, máy gặt đập liên hợp chạy một lượt là cắt, tuốt, đổ thóc vào bao. Một ngày máy gặt xong vài hecta, việc trước đây cả xóm làm cả tuần. Đường bê tông giờ chạy tận giữa đồng để xe vào chở thóc. Thóc gặt về phải phơi ngay cho khô, còn ẩm mà cất kho thì dễ mốc, xay ra gạo gãy nhiều. Năm một nghìn chín trăm tám mươi tám, ruộng được giao cho từng hộ tự làm. Năm sau, Việt Nam xuất khẩu chừng một triệu bốn trăm nghìn tấn gạo. Năm hai nghìn không trăm hai mươi tư, con số ấy lên khoảng chín triệu tấn, cao nhất từ trước tới nay. Việt Nam đứng trong ba nước xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới. Hơn một nửa sản lượng lúa cả nước đến từ đồng bằng sông Cửu Long, và phần lớn gạo xuất khẩu cũng đi ra từ đây. Năm hai nghìn không trăm mười chín, gạo ST25 của kỹ sư Hồ Quang Cua ở Sóc Trăng được chọn là gạo ngon nhất thế giới tại một cuộc thi quốc tế. Mẹo nhỏ: gạo mới thơm nhưng hạt còn ẩm, nấu nên bớt nước một chút. Gạo cũ thì ngâm chừng mười lăm phút trước khi nấu, cơm sẽ mềm hơn. Một bát cơm trắng là ba tháng nắng mưa ngoài đồng. Tập sau, mình lên Đà Lạt, nghe chuyện một bác sĩ người Pháp đặt chân lên cao nguyên Lâm Viên năm một nghìn tám trăm chín mươi ba.