Vì sao húp tô phở nóng, nhất là thêm ớt, là nước mũi chảy ròng ròng?

Sáng trời se lạnh ngồi húp tô phở nóng hổi, thêm vài lát ớt, chưa hết nửa tô đã phải với tay tìm giấy lau mũi. Mình đâu có cảm, sao mũi lại chảy? Hiện tượng này có tên hẳn hoi: viêm mũi vị giác. Nghe tên thì sợ, nhưng nó không phải dị ứng, cũng chẳng phải bệnh, chỉ là một phản xạ của cơ thể. Thủ phạm đầu tiên là hơi nóng. Hơi nước bốc lên từ tô phở sưởi ấm lớp niêm mạc trong mũi, mạch máu giãn ra, các tuyến nhầy tiết dịch nhiều hơn. Thủ phạm thứ hai, mạnh hơn nhiều, là ớt. Chất cay trong ớt tên là capsaicin. Nó không phải một vị, mà là thứ đánh lừa các đầu dây thần kinh cảm nhận nhiệt. Capsaicin bám vào đúng loại thụ thể báo nóng trên lưỡi, trong miệng, trong mũi. Não nhận tín hiệu như vừa ngậm thứ gì nóng bỏng, dù lát ớt hoàn toàn nguội. Não lập tức bật chế độ chống cháy: đổ mồ hôi trán, mặt đỏ bừng, nước mắt rưng rưng, và mũi tiết dịch để rửa trôi chất kích thích. Thứ nước mũi ấy trong veo như nước. Miệng và mũi lại dùng chung một dây thần kinh lớn chạy khắp mặt, gọi là dây thần kinh sinh ba. Kích thích ở miệng, mũi phản ứng theo, như hai nhà chung một đường dây chuông. Người lớn tuổi hay bị hơn người trẻ, có người chỉ cần ăn món nóng là mũi chảy. Chuyện này hoàn toàn vô hại, chỉ hơi phiền khi ngồi ăn chỗ đông người. Còn khi cay quá, đừng vội tu nước lọc. Capsaicin gần như không tan trong nước, uống nước chỉ đẩy nó lan khắp miệng. Một ngụm sữa, một hũ sữa chua hay món có chất béo cuốn capsaicin đi tốt hơn nhiều. Ăn thêm miếng cơm, miếng bánh mì cũng giúp lau bớt lưỡi. Độ cay được đo bằng thang Scoville. Ớt chuông bằng không, ớt hiểm của mình thường vài chục nghìn đơn vị, còn những giống ớt cay nhất thế giới đã vượt hai triệu. Mũi cũng chảy y vậy khi bước ra trời lạnh. Không khí lạnh và khô, mũi tiết thêm dịch để làm ấm, làm ẩm luồng khí trước khi vào phổi. Vậy lần tới húp phở mà sụt sịt, cứ yên tâm, cái mũi đang làm đúng việc của nó. Nhớ để sẵn hộp giấy. Tập sau: vì sao máy giặt vắt một lúc là quần áo gần khô.