Ăn gì ở Hà Giang? Mèn mén ngô đồ, thắng cố chợ phiên, chè Shan tuyết và cháo ấu tẩu ninh năm tiếng

Ở Hà Giang có một món phải ninh bốn, năm tiếng liền, vì nguyên liệu chính để sống là có độc. Vậy mà người ta xếp hàng ăn nó mỗi tối. Cao nguyên đá lạnh, đất ít, trồng ngô dễ hơn trồng lúa. Nên bếp Hà Giang xoay quanh hạt ngô, miếng thịt, và những món nấu thật lâu cho ấm người. Sáng, nhà người Mông ăn mèn mén. Ngô xay mịn, rẩy chút nước cho ẩm, đồ trên chõ gỗ, rồi đổ ra đánh tơi, đồ thêm lần nữa cho hạt ngô chín mềm. Mèn mén ăn với bát canh rau cải nấu suông, hoặc chấm chút muối ớt. Hạt ngô bùi, khô, ăn chậm mới thấy ngọt, no tới tận chiều lên nương. Sáng Chủ nhật thì đi chợ phiên Đồng Văn. Người các bản đi bộ từ lúc trời còn tối, gùi trên lưng, chợ đông nhất vào khoảng tám, chín giờ. Giữa chợ là chảo thắng cố to như cái nong. Thịt và nội tạng ngựa, bò, nấu với thảo quả, quế, hồi, sả, sôi lục bục từ sáng, mùi bay khắp chợ. Khách lần đầu nên gọi thắng cố thịt thay vì nội tạng cho dễ ăn. Ngồi ghế gỗ dài, ăn chung bát lớn, chấm muối ớt rừng, ai cũng nói chuyện to. Trên đường về, ven dốc hay có người nướng bắp trên bếp than. Bắp nếp vùng cao hạt nhỏ, dẻo, nướng xém vỏ, cầm ăn ngay khi còn bỏng tay. Chiều, ghé những bản còn giữ chè Shan tuyết. Cây chè cổ thụ hàng trăm năm tuổi, búp non phủ lông trắng mịn như tuyết, nên mới có cái tên đó. Mùa thu, hạt tam giác mạch được xay làm bánh. Bánh dày, nướng trên than hồng hoặc rán, vị hơi đắng mà bùi, chấm mật ong là vừa. Tối, về thành phố Hà Giang, đi tìm hàng cháo ấu tẩu. Củ ấu tẩu là vị thuốc có độc, phải ngâm nước vo gạo, ninh bốn, năm tiếng cho thật bở mới hết độc. Củ ninh nhừ được tán ra, nấu cùng gạo tẻ, gạo nếp, chân giò, rắc hành lá, tía tô, đập thêm quả trứng gà. Vị đắng nhẹ, bùi, ăn xong nóng ran người. Chỉ nên ăn ở quán quen, uy tín. Hà Giang không có nhiều món, nhưng món nào cũng gắn với cái lạnh và cái dốc của núi. Tập sau, series đưa anh chị tới một vùng đất khác.