Một lần trong đời: đi tàu đêm, ngủ ở Hà Nội, mở mắt đã thấy núi Lào Cai

Chín rưỡi tối, sân ga. Tám tiếng nữa mở mắt ra, mình đã ở một nơi cách đây gần ba trăm cây số, và chẳng mất đêm khách sạn nào. Tàu đêm là cách đi đường bằng giấc ngủ. Không ngồi xe nửa ngày, không lặn lội ra sân bay. Lên tàu lúc tối, xuống tàu lúc trời vừa sáng. Tuyến quen nhất là Hà Nội đi Lào Cai. Tàu chạy chừng tám tiếng, tới ga sớm tinh mơ, ngồi xe thêm chừng một tiếng nữa là lên tới Sa Pa. Khoang bốn giường có điều hoà thường vài trăm nghìn một chỗ, toa du lịch riêng đắt hơn nhưng yên hơn. Dịp lễ nên mua vé sớm vài tuần, ở ga hoặc trên trang của đường sắt. Giường dưới đắt hơn, ra vào tiện, nhưng ban ngày hay thành chỗ ngồi chung. Giường trên rẻ hơn, riêng tư hơn, chỉ hơi vất vả lúc trèo lên. Khoang bốn thì gần như chắc chắn ngủ chung với người lạ. Chào một câu, hỏi người ta xuống ga nào. Đêm đó tự nhiên dễ chịu hơn hẳn. Mang theo dép lê, một áo khoác mỏng vì điều hoà trên tàu thường để rất lạnh, thêm bịt mắt và nút tai. Đồ quý cho vào túi nhỏ, gối dưới đầu. Cuối toa thường có bình nước nóng, pha mì hay pha trà đều được. Mua ít đồ ăn trước giờ lên tàu, đồ bán trên tàu tiện nhưng không nhiều lựa chọn. Rồi tàu lăn bánh. Bánh sắt gõ lên mối ray đều đều, toa lắc nhẹ như cái nôi. Người kêu khó ngủ nhất cũng hay thiếp đi lúc nào không biết. Có đêm mưa táp vào cửa kính, đèn những ga xép lướt qua rồi tắt. Đó là lúc thích nhất để nằm im mà nghe. Nửa đêm tàu có thể dừng ở ga nhỏ vài phút. Đừng xuống sân ga hóng gió nếu không chắc tàu đỗ bao lâu, và đừng thò tay ra cửa sổ khi tàu đang chạy. Gần tới nơi, nhân viên toa sẽ gõ cửa báo. Dậy sớm hơn mười lăm phút để gấp chăn, kiểm lại đồ dưới gầm giường và trên giá hành lý. Rồi kéo rèm ra. Đêm qua còn là phố xá, sáng nay ngoài cửa sổ đã là ruộng, là núi, là sương. Ngủ ở thành phố này, tỉnh dậy ở một thành phố khác, cảm giác ấy đáng thử ít nhất một lần. Tập sau, mình xuống một chiếc kayak và học cách bắt thuyền đi thẳng.