Một lần trong đời: một ngày đi bộ trong rừng nguyên sinh Cúc Phương, cây chò nghìn năm và cách gỡ con vắt

Có những cái cây phải mấy người lớn nắm tay nhau mới ôm hết gốc. Đứng dưới chân nó, ngửa cổ lên, mình mới hiểu chữ rừng già nghĩa là gì. Nơi dễ thử nhất ở miền Bắc là Cúc Phương, vườn quốc gia đầu tiên của Việt Nam, lập từ năm một nghìn chín trăm sáu mươi hai, cách Hà Nội chừng hơn một trăm cây số. Vé vào vườn chỉ vài chục nghìn. Nắng ngoài bìa rừng gay gắt, bước vào dưới tán cây là mát hẳn, ánh sáng lọt xuống thành từng đốm nhỏ. Lần đầu thì đi theo đường mòn có sẵn, như lối tới cây chò ngàn năm hay động Người Xưa. Đường có bậc, có biển chỉ, đi bộ vài tiếng là vừa sức. Thuê thêm một người dẫn của vườn thì đáng tiền. Họ chỉ cho mình cây nào làm thuốc, vết nào là dấu chân thú, tiếng kêu nào là của loài chim gì. Đi chậm, nói nhỏ. Mang theo ống nhòm, vì sáng sớm là lúc chim rừng hót nhiều nhất, đi ồn ào thì chẳng thấy con nào. Mùa mưa, rừng có vắt. Mang tất chống vắt kéo cao qua bắp chân, xịt thuốc chống côn trùng lên giày và gấu quần trước khi vào rừng. Lỡ bị vắt bám thì đừng giật mạnh. Lấy móng tay đẩy nhẹ phần đầu miệng nhỏ của nó sang ngang, nó sẽ rời ra. Vết cắn chảy máu hơi lâu, rửa sạch rồi dán băng. Muốn ít vắt, đường khô ráo thì đi mùa khô, khoảng tháng mười một tới tháng tư. Còn cuối tháng tư, đầu tháng năm là mùa bướm, cả con đường rực lên cánh vàng cánh trắng. Nhìn kỹ từng chiếc lá sẽ thấy cả một thế giới nhỏ: bọ cánh cứng, sâu, nấm, ếch nhái. Chụp ảnh thôi, đừng bắt, đừng bẻ cây. Luật quan trọng nhất: không rời đường mòn, không đi một mình, báo giờ về cho trạm kiểm lâm. Trong rừng già, lạc hướng chỉ cần vài chục bước chân. Mang hai lít nước, áo dài tay, áo mưa mỏng, giày đế bám và chút đồ ăn. Trong rừng không có quán, hết nước là phải quay ra. Trước khi về, ghé trung tâm cứu hộ linh trưởng trong vườn, nơi chăm sóc những con voọc, con vượn bị cứu từ tay kẻ buôn bán. Một ngày trong rừng, điện thoại mất sóng, mà chẳng thấy thiếu gì. Tập sau, mình sang Nhật vào mùa hoa anh đào, ngồi dưới gốc cây ăn một hộp cơm.