Một lần trong đời: lên núi đúng mùa nước đổ, khi ruộng bậc thang thành những tấm gương soi trời

Ai cũng biết ruộng bậc thang lúc lúa chín vàng. Ít người lên vào lúc này: ruộng vừa đổ nước, từng thửa sáng loáng như những mảnh gương xếp tầng trên sườn núi. Mùa nước đổ là lúc người dân dẫn nước từ khe suối về, cày bừa, chuẩn bị cấy vụ mới. Ở vùng núi phía Bắc, thường rơi vào khoảng cuối tháng tư tới đầu tháng sáu. Mỗi nơi lệch nhau vài tuần. Hoàng Su Phì và Y Tý thường đổ nước sớm. Mù Cang Chải đẹp nhất quanh tháng năm, tháng sáu. Trước khi đi, hỏi homestay ở đó xem nước đã lên chưa. Trên ruộng, trâu kéo cày lội trong bùn, người đi sau giữ bắp cày. Rồi những dải mạ xanh được cấy xuống, từng hàng thẳng tắp. Mỗi tuần một khác: nước bạc, rồi xanh lấm tấm, rồi xanh kín cả thửa. Ánh sáng đẹp nhất là sáng sớm và chiều muộn, khi nắng xiên qua sườn núi. Lúc đó mặt nước bắt màu trời, có khi hồng, có khi tím, cả ngọn đồi như lấp lánh. Trưa nắng gắt, nước loá trắng, ảnh chụp ra bệt. Ngày nhiều mây lại có cái hay riêng: sương vắt qua sườn đồi, các thửa ruộng ẩn hiện. Đi từ Hà Nội, xe khách giường nằm chạy đêm, sáng ra đã ở vùng cao. Homestay nhà dân thường vài trăm nghìn một đêm, có cơm tối. Mùa này cũng là đầu mùa mưa. Đường đèo dễ trơn, có đoạn sạt lở. Nếu tự chạy xe máy, xuống dốc về số thấp, mưa to thì dừng lại chờ, đừng cố vượt. Ruộng là nhà, là bếp của người ta. Đừng giẫm lên bờ ruộng mới đắp, một vết lún có thể làm thửa ruộng rò nước. Muốn chụp người đang cấy thì hỏi trước, một cái gật đầu là đủ. Đừng bay máy bay không người lái sát đầu người hay sát đàn trâu. Mang áo mưa, giày bám đất tốt, đèn pin. Buổi tối vùng cao còn se lạnh, thêm một áo khoác mỏng. Bốn tháng sau, cũng những thửa ruộng ấy sẽ vàng rực mùa gặt. Nhưng mùa nước đổ chỉ kéo dài vài tuần, và ít người thấy hơn. Tập sau, mình về với một mặt hồ, dựng lều ngủ qua đêm.